امكان ‌سنجي ضمان عين مستأجره در اجارۀ فاسد ‏(نقد رويكرد قانون مدني)

در مواردي ورود خسارت در دست مستأجر زماني محقق مي شود كه فساد عقد اجاره به دليل عدم تحقّق شرايط و اركان آن محرز مي‌شود؛ در اين صورت، ضمانت و يا عدم ضمانت مستأجر نسبت به عين مستأجره، مسأله‌اي است، كه علي‌رغم مغفول ماندن از ديدگاه قانونگذار، مورد اهتمام فقها قرار گرفته و از سوي آنان سه نظريۀ: قول به ضمان، عدم ضمان و قول به تفصيل مطرح است. نتايج اين مقاله كه به روش توصيفي تحليلي انجام شده نشان مي‌دهد كه قائل شدن به ضمان مستأجر از جهات مختلفي ترجيح مي‌يابد؛ زيرا با فساد اجاره، يد مستأجر، مشمول يد عدواني مي‌شود و يد اماني به شمار نمي‌رود؛ لذا به استناد عموم قاعدۀ «علي‌اليد»، تأمين خسارت وارده بر عين، در ضمانت مستأجر قرار مي‌گيرد. همچنين قاعدۀ لاضرر، ورود خسارت نسبت به عين را نفي كرده و اقتضاي ضمان مستأجر را دارد. قاعدۀ احترام مال مؤمن نيز از ديگر دلايلي است كه مطابق آن، مستأجر بايستي عين مورد اجاره را در حالي بازگرداند كه تأمين خسارت وارده را بر عهده گرفته است. براين اساس، ضمان مستأجر نسبت به عين مستأجره، امري ممكن تلّقي مي‌شود كه بازنگري مقنن را  مي‌طلبد.