مبادي تحولات در الگوي خانه‌هاي تهران؛ دوره‌هاي پهلوي اول، دوم و پس از انقلاب

توسعه مدرنيته معماري و شهرسازي، در دوره پهلوي بيش از عوامل معنايي و محتوايي، درجنبه‌هاي كالبدي خانه تجلي يافته كه در دوره معاصر دچار دگرگوني و بحران شديد شده ‌است. مي‌توان ادعا كرد كيفيت سكونت خانه و ارتباط افراد با فضا از دوره پهلوي عمدتاً تغيير كرده ‌است. در ايران نيز همانند ساير كشورهاي در حال توسعه، فرآيند نوسازي با بحران مواجه شد و علي‌رغم برخي تجربيات محدود، به بعد فرهنگي در برنامه‌ريزي اقتصادي و اجتماعي توجه زيادي نشد و كالبد معماري كه همواره با مفاهيم فرهنگي آميخته ‌بود از آن جدا شد. در اين پژوهش به بررسي عوامل فرهنگي، معماري و قوانين شهري موثر بر تغييرات كالبدي خانه‌هاي دوره پهلوي اول، دوم و پس از انقلاب پرداخته شده ‌است. سوال كليدي تحقيق اين است كه تاثير تغييرات در قوانين ساخت و نوگرايي در الگوي خانه‌هاي دوره پهلوي و هم‌چنين الگوي كالبدي خانه‌ها چگونه بوده؟ هدف پژوهش تاثير دگرگوني‌ الگوي فضاهاي خانه‌‌ ايراني و قوانين طراحي و ساخت خانه به عنوان متغيرهاي مستقل بر ويژگي‌هاي فضايي خانه‌هاي امروزي به عنوان متغير وابسته در دو دوره پهلوي (اول و دوم) و پس از انقلاب در تهران است. جهت گردآوري اطلاعات از نمونه‌هاي موردي و اسنادي بهره‌گرفته شده و روش تحقيق كيفي و به شيوه تاريخي- توصيفي انجام شده است. جمع‌بندي اطلاعات، جهت سنجش داده‌ها و مولفه‌هاي موثر، بر مبناي تحليل محتوا صورت‌گرفته و در خاتمه، بررسي‌ها در الگوهاي خانه در هر دوره انجام‌پذيرفته ‌است. نتايج نشان مي‌دهد شاخص‌هاي الگوهاي معماري و قوانين ساخت در هر دوره در طبقات اجتماعي متفاوت تاثير گذاشته ‌است. ظهور معماري مدرن و قوانين شهرداري‌ها (به‌عنوان مجري قوانين) بسترساز اين تغيير و تحولات است؛ قوانيني كه به جهت اعمال محدوديت‌ها سبب ايجاد تغييرات الگويي و از بين رفتن شاخص‌هاي معماري ايراني گرديده و هم‌چنين هم‌گرايي حكومت، مردم و معماران درنوگرايي و تحول شهري و معماري نقش عمده داشته ‌است.