تحليل غيرخطي عوامل موثر بر رشد اقتصادي ايران: شواهدي از رهيافت ماركوف سوئيچينگ

يكي از معضلات اقتصاد ايران، پايين بودن نرخ رشد اقتصادي است كه منجر شده تا شناخت عوامل موثر بر آن از سوي سياست گذاران و مقامات دولتي جهت اتخاذ سياست هاي درست اقتصادي بيش از پيش اهميت يابد. بويژه در سال هاي اخير كه درآمدهاي نفتي افت شديدي داشته اند، نياز به شناخت هرچه دقيق تر عوامل موثر بر رشد، ضروري تر از قبل مي نمايد. نتايج مدل هاي خطي در مطالعات گذشته داراي تناقضاتي بوده است كه ضرورت استفاده از رويكردهاي غيرخطي را آشكار مي كند. بر اين اساس، مطالعه حاضر به بررسي متغيرهاي منتخب اثرگذار بر رشد اقتصادي ايران با استفاده از رويكرد تغيير رژيم ماركوف طي دوره 1400 - 1367 مي پردازد كه در آن، رشد اقتصادي ايران در دو رژيم صفر )دوره رشد اقتصادي مثبت( و رژيم يك )دوره رشد اقتصادي منفي( مدل سازي شده است. نتايج آزمون هانسن تأييد كننده عدم خطي بودن رفتار مدل رشد اقتصادي در ايران مي باشد. همچنين، يافته ها نشان دهنده عدم تقارن رفتاري متغيرهاي توضيحي مدل در دوره هاي رشد اقتصادي مثبت و منفي است، بدين صورت كه اثر مثبت و معني دار متغيرهاي نرخ ارز، نرخ تورم، كسري بودجه و قيمت نفت بر روي نرخ رشد اقتصادي ايران در رژيم صفر بدست آمده است، ولي در رژيم يك، اثر منفي و معني دار متغيرهاي نرخ تورم و نرخ ارز و اثر مثبت متغيرهاي كسري بودجه و قيمت نفت بر روي نرخ رشد اقتصادي ايران مشاهده مي شود. بنابراين اجراي سياست هاي كنترل نرخ ارز در دوره هايي كه رشد اقتصادي منفي است، ضرورت و حساسيت بيشتري پيدا مي كنند. همچنين دوگانگي رفتار نرخ تورم در دو رژيم و اثر منفي آن در رژيم يك، بيانگر ضرورت نظارت بر بازار و كنترل سطح عمومي قيمت ها در دوره هايي است كه رشد اقتصادي ايران منفي است. تأثير مثبت و ناچيز متغير كسري بودجه بر رشد در هر دو رژيم، تأييدي بر اجتناب از گسترش حضور دولت در اقتصاد ايران است. نهايتا، نتايج ماتريس احتمال انتقال، تأييد كننده نهادينه شدن رفتار ركودي در اقتصاد ايران بوده و احتمال ماندن در رژيم ركودي در دوره آتي در مقايسه با احتمال خروج از آن، بيشتر مي باشد.