مطالعه و بررسي ميدانيِ بازشناسي رنگين نگاره‌هاي كوه دمبه اصفهان

سنگ‌نگاره، بازنمايشي تصويري از فرهنگ، انديشه‌ و ‌برهم‌كنش‌هاي گوناگون‌ انساني-محيطي در عرصه‌ي زيست‌بوم است. اين هنر از منظر تاريخي، از رايج‌ترين شيوه‌هاي بيان و انتقال پيام جوامع بوده كه در قاب‌ها و ديوار پوش‌هاي سنگي-صخره‌اي بازتاب يافته و به‌مثابه رسانه، از پيش‌ازتاريخ تاكنون توليد و بازتوليد مي‌شدند. فراواني و گوناگوني سنگ‌نگاره‌ها در اغلب مناطق فلات ايران بر تلاش بيشتر به‌منظور مطالعه‌ آن‌ها تأكيد دارد؛ بنابراين، شايسته توجه است زيرا اغلب سنگ‌نگاره‌ها، در زمان‌هاي گذشته‌ و عموماً توسط افراد، گروه‌ها و در جوامع نانويسا توليد مي‌شدند. با توجه به ايجاد سنگ‌نگاره‌ها در موقعيت‌هاي سنگي-صخره‌اي، استان اصفهان از مناطق ويژه در ارائه اين نوع باز نمايش‌هاي هنري به شيوه رنگين نگاره است. از اين منظر، تاكنون جايگاه اصفهان در مطالعات باستان‌شناسي هنر كمتر شناخته‌شده است؛ بنابراين سنگ‌نگاره‌هاي كوه دمبه در محدوده‌ي شهر اصفهان موردپژوهش قرار گرفت. ازآنجا‌كه سن سنجي‌هاي دقيق در تعيين زمان ايجاد سنگ‌نگاره‌ها وجود ندارد؛ هدف اين مقاله به بازشناسي و ادراك موضوعي نقشمايه‌ها و صحنه‌هاي روايي و تجزيه‌وتحليل آزمايشگاهي رنگين نگاره‌هاي اين مجموعه اختصاص‌يافته است. در راستاي اين اهداف، سؤالات پژوهش عبارت‌اند از: 1. رنگين نگاره‌هاي كوه دمبه اصفهان دربرگيرنده چه نوع نقوشي هستند؟ 2. شيوه و يا سبك ترسيم رنگين نگاره‌هاي كوه دمبه اصفهان چگونه است؟ 3. عناصر تشكيل دهنده رنگدانه مورداستفاده در خلق نقوش رنگي كوه دمبه اصفهان كدم‌اند؟ 4. رنگين نگاره‌هاي كوه دمبه اصفهان در چه دوره اي ايجادشده‌اند؟ 5. رنگين نگاره‌هاي كوه دمبه اصفهان با كدام مناطق ايران و چه نوع داده هاي فرهنگي قابل‌مقايسه و بررسي هستند؟ اين پژوهش به روش كيفي و كمي و مبتني بر گردآوري اطلاعات به شيوه‌ كار ميداني، آزمايشگاهي و اسنادي است. نتايج پژوهش، درمجموع چهل‌ويك نقشمايه شناسايي شد. آن‌ها به شيوه‌ فيگوراتيو و شبح گونه در سبك‌هاي طبيعت‌گرايانه،‌ واقع‌گرايانه و انتزاعي صحنه‌هايي از فعاليت‌هاي گوناگون معيشتي فردي و گروهي را نمايش مي‌دهند. بر مبناي مطالعات آزمايشگاهي رنگ استفاده‌شده در ايجاد عناصر نقشي تركيبي از اكسيد آهن و كلسيت است. به نظر مي‌رسد سنگ‌نگاره‌ها توسط فرد يا گروهي مشغول يا آشنا با راهبردهاي معيشتي كوچ‌گري رمه‌داري، زراعت و صنايع‌دستي ايجادشده باشند.