بررسي جايگاه و نقش ملاصدرا و برخي از شاگردانش در فلسفي شدن كلام شيعه

اوضاع ايران در اواخر قرن هشتم هجري با حوادثي همراه شد كه سبب تأثيرگذاري در مسائل فرهنگي و فكري آن دوران شد. با تأسيس دولت صفوي، تشيع به عنوان مذهب رسمي اعلام و وارد جريان‌هاي اجتماعي شد و عالمان و انديشمندان شيعه نيز از حالت انفعالي خارج شدند. با وارد شدن تفكر عقلاني به اين جريان‌ها، آراي جديد در ميان حكما و متكلمان به وجود آمد، در قرن دهم حكمت الهي با تحولات اساسي روبه‌رو شد و فلسفه‌ اسلامي كه مبتني بر آموزه‌هاي شيعي بود، به وسيله‌ ملاصدرا و با الهام گرفتن از انديشه‌ عارفان و حكيمان پيشين، وارد دوره تازه‌اي شد. ملاصدرا با وارد كردن مسائلي تازه در فلسفه، مكتبي جديد به نام حكمت متعاليه بنيان نهاد و با اين مكتب، فرايند شرعي شدن عقل در مسير تازه قرار گرفت و به اختلافات عقل‌گرايان و باطني‌گرايان از دين پايان داد. ملاصدرا اختلافات را با سبكي جديد حل كرد. او با استفاده از روش فلسفي خود، سعي در تبيين، تحكيم و دفاع از اعتقادات داشت و نوعي كلام فلسفي ايجاد كرد و در اين مسير، با استفاده از روش‌هاي استدلالي مشاء، تجربه‌هاي شخصي عارفان و با تأويل‌هاي تازه‌اي از آيه‌هاي قرآن و پايه‌هاي اعتقادي، توانست شيوه‌ جديدي از دين‌شناسي فلسفي، يعني كلام فلسفي را به وجود آورد، بعد از او، شاگردانش اين مسير را ادامه دادند و هريك نقش مهمي در شكوفا كردن كلام فلسفي ملاصدرا ايفا كردند. اين پژوهش، ضمن بررسي رويكردها و دوره‌هاي مختلف علم كلام، به جايگاه مهم ملاصدرا در به اوج رساندن اين رويكرد اشاره كرده‌است و با روشي توصيفي‌ـ تحليلي به تبيين اين مسئله پرداخته‌است.