ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فريقين

يكي از مهم‌ترين بحث‌هاي كلامي مسئله قضا و قدر علمي و ناسازگاري آن با بداء است. برخي از علماي عامه بر اين باور هستند كه هرگز تغييري در قضا و قدر الهي ايجاد نمي‌شود، زيرا اين امر را با علم خداوند مغاير مي‌دانند. در مقابل اين گروه، اماميه معتقد به تغيير قضا و قدر الهي هستند، زيرا ازنظر آنان قضا و قدر بر دو قسم است: قضا و قدر حتمي؛ قضا و قدر مشروط؛ بنابراين آنچه اماميه به آن معتقد است، تغيير قضا و قدر مشروط از جانب خداوند است كه با آموزه بداء يا تغيير سرنوشت نيز سازگار است. ازآنجايي‌كه در بين متكلمين مسلمان، درباره آموزه بداء و ارتباط آن با قضا و قدر الهي، اختلاف‌نظر وجود دارد، ازاين‌رو در نوشتار حاضر به بررسي ديدگاه فريقين در اين مسئله پرداخته شده است. روش اين پژوهش توصيفي ـ تحليلي است و بر اساس آن نشان داده شده است كه رويكرد علماي اهل سنت به اين مسئله يكسان نيست. بعضي از آنان با تأكيد بر معناي لغوي بداء، آن را در مقابل قضا و قدر مي‌دانند و گروهي ديگر از علماي اهل سنت مانند اماميه قضا و قدر را به دو قسم حتمي و غير حتمي تقسيم مي­كنند. بر مبناي اين ديدگاه بداء در قسم غير حتمي رخ دهد و مؤيداتي براي آن در آيات و روايات وجود دارد.