متغيرشناسي و تحليل اكتشافي - ساختاري تأثير ايجاد دالان زنگزور بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران: ارائه سناريوي سازگار با بوم امنيتي ايران

ايجاد احتمالي دالان زنگزور يكي از راديكال‌ ترين تغييرات ژئوپليتيك در حوزه قفقاز خواهد بود كه تأثيرات گوناگوني بر كشورهاي منطقه خواهد داشت. در اين ميان، جمهوري اسلامي ايران به دليل قرار گرفتن ذيل تحريم‌هاي بين‌المللي امكان انتفاع كمينه از مزاياي ترانزيتي احتمالي اين دالان را نخواهد داشت اما تحت تأثيرات تعقيبي فراواني قرار خواهد گرفت كه بر جنبه‌هاي مختلف امنيت آن اثرات سوء دارد. نظر به فقدان تحقيق بسنده در اين زمينه، مطالعه حاضر تلاشي است كه ضمن رفع نواقص معرفت‌شناختي و روش‌شناختي در پيشينه تحقيق، با استخدام نظريه مجموعه امنيت منطقه‌اي، كاربست رويكردهاي تحقيق تلفيقي (تحليل اكتشافي، تحليل ساختاري و سناريو پردازي) و اعتباربخشي يافته‌ها به كمك نظرات نخبگاني و نرم‌افزارهاي مرتبط (اس‌پي‌اس‌اس، ميك‌مك و سناريو ويزارد)، به كشف تأثيرات منفي دالان زنگزور بر امنيت ايران بپردازد و براي برون‌رفت از آن، سازگارترين سناريو را ارائه دهد. يافته‌هاي تحقيق نشان داد كه ايجاد اين دالان توسط 18 متغير با بار عاملي قابل‌قبول در 4 مؤلفه اقتصادي، ترانزيت، هژمونيك/ژئوپليتيك و نظامي(مطابق ارزش ايگن)، بر امنيت ايران تأثير منفي مي‌گذارد. تحليل ساختاري نيز نشان داد كه اين نظام تأثيرات متشكل از متغيرهاي بحراني، ريسك، هدف و خروجي است كه هر كدام داراي رفتار و ماهيت اختصاصي هستند و بايد موردتوجه كارگزاران نظام قرار بگيرد. همچنين، نتايج حاصل از سناريو پردازي نشان داد كه متغيرهاي تقويت همگرايي سياسي با ارمنستان ، سرمايه‌گذاري ترانزيتي مشترك با ارمنستان ، حفظ وضع موجود در مرزها ، و خنثي‌سازي تحريم‌ها و بازگشت به رقابت‌پذيري تجاري عوامل كليدي در سازگارترين سناريوي مطلوب در اين زمينه به شمار مي‌روند.