تأثير مكتب رئاليسم سوسياليستي روسي بر سطح فكري رمانهاي فارسي

زمينه و هدف: كشور روسيه در جريان برخوردهاي تاريخي و فرهنگي خود با ايران توانست با خلق و صدور مكتب رئاليسم سوسياليستي تأثير شگرف و بايسته اي بر سطح فكري نويسندگان ايراني بگذارد. در واقع از پس پي ريزي شيوۀ جديد در روسيه و برجسته شدن نقش ايدئولوژيك هنر، حضور و وفور انگاره هاي فكري حزبي، خاصه پس از برگزاري اولين همايش نويسندگان ايران در تير ۱۳۲۵ ش. نه تنها سبب تأثيرپذيري نويسندگان ايراني از آن انگاره ها و بتبع نگارش رمانهاي حزبي شد، بلكه در برخي برهه ها (خاصه دهه هاي چهل و پنجاه) مضمونهاي اصلي آثار برجستۀ كشور، برگرفته از آرمانها و شعارهاي اين جريان بود. روش مطالعه: مقالۀ حاضر بر مبناي روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي و با بهره گيري از ابزارهاي كتابخانه اي نوشته شده است. جامعۀ آماري پژوهش شامل هشت رمان، چهار رمان روسي: مادر از گوركي، چگونه فولاد آبديده شد؟ از استراوسكي، سيل آهن از سرافيموويچ، و شكست از فاديف، و چهار رمان فارسي: چشمهايش از علوي، دختر رعيت از اعتمادزاده، شوهر آهوخانم از علي محمّد افغاني، و همسايه ها از احمد محمود ميشود. يافته ها: مهمترين مؤلفه هاي فكري و انگاره هاي رئاليسم سوسياليستي موجود در رمانهاي روسي و ايراني عبارتند از: «حزبي نويسي»، «مردمگرايي و توجّه به تودۀ محروم»، «ارائۀ تصويري خوشبينانه در اثر»، «تيپ سازي»، «تحوّل شخصيتها»، «دين گريزي»، «نمايش ريشۀ مادي پديده ها» و «رئاليسم». نتيجه گيري: رمانهاي ايراني تأثير بسزا و انكارناشدني از رمانهاي روسي پذيرفته اند كه در ذيل مكتب رئاليسم سوسياليستي نوشته شده اند. در واقع نويسندگان ايراني بعنوان روشنفكراني كارا، روشنگر و جهتدار در انديشه هاي سياسي، با بكارگيري تفكّرات حزبي نويسندگان روس در رمانهاي خود، ضمن خلق آثاري مشابه، انگاره هاي آرماني و انقلابي را وارد جامعه ميكنند؛ انگاره هايي كه تا پيش از آن در سپهر فكري ادبيات فارسي مطرح نبود. بااين حال بايد ذكر كرد همسانيهاي فكري نويسندگان روسي و ايراني كاملاً يكسان نيست و نويسندگان ايراني عليرغم تأثيرپذيري، با عنايت به شرايط متفاوت جغرافيايي و فرهنگي، تغييرات محسوسي را اعمال كرده اند.