اثبات يكي بودن سراينده مثنوي مصباح‌الارواح و يك مثنوي گمنام، ازطريق مقايسه سبك‌ شناسانه

زمينه و هدف: مصباح‌الارواح نام سفرنامه اي خيالي به جهاني ديگر است كه سراينده آن را شمس‌الدين محمد بردسيري و يا اوحدالدين كرماني دانسته اند. در سال 1344 سيدضياءالدين سجادي، يك مثنوي 638 بيتي را به نام «ختم‌الغرائب» و منسوب به خاقاني معرفي كرد و بچاپ رساند. بعدها برخي پژوهشگران در رابطه با نام و نويسنده اين مثنوي ابهاماتي را مطرح كردند و نظرات گوناگوني ارائه شد. در پژوهش پيش رو كوشيده شده اثبات شود نويسنده اين مثنوي و مثنوي مصباح‌الارواح يك شخص بوده است. روش مطالعه: پژوهش پيش رو مطالعه اي نظري است و به شيوه توصيفي - تحليلي انجام شده است. در اين تحقيق بر مبناي حدسيات مطرح شده، بين مصباح‌الارواح و مثنوي 638 بيتي در سه سطح فكري، زباني و ادبي مقايسه اي سبك‌شناسانه انجام شده است. جامعه موردمطالعه، مثنوي «مصباح‌الارواح» به تصحيح بديع‌الزمان فروزان‌فر، چاپ شده در «يادنامه مفاخر كرمان 2: شمس بردسيري» و «ختم‌الغرائب مثنوي منسوب به خاقاني» به اهتمام ضياءالدين سجادي چاپ شده در «فصلنامه فرهنگ ايران زمين» بوده است. يافته ها: با مقايسه سبك‌شناسانه ميان دو اثر مذكور مشخص ميشود كه در قلمرو زباني دايره واژه ها و ساخت نحوي جملات، مشابهتهايي دارند؛ از جمله آنكه واژه هاي ايجادشده بوسيله خود شاعر در هر دو اثر يافت ميشود. همچنين در قلمرو ادبي ترتيب بسامدي استفاده از انواع آرايه هاي ادبي تا حد زيادي در هر دو اثر يكسان است. در قلمرو فكري نيز موضوعات كليدي مثنوي 638 بيتي، در لابلاي موضوعات مصباح‌الارواح يافت ميشوند. نتيجه گيري: با توجه به مشابهتهاي يافت‌شده، اين نتيجه قابل دريافت است كه دو اثر مذكور سروده يك نفر هستند و پيشرفتهاي زباني و ادبي در مصباح‌الارواح نشان‌دهنده آن است كه مثنوي 638 بيتي حاصل دوران كم تجربگي، و مصباح‌الارواح حاصل دوران پختگي شاعر است؛ البته هويت اين شاعر همچنان محل ابهام است و تعيين اينكه شمس بردسيري نويسنده اين دو اثر است و يا اوحدالدين كرماني، موضوع پژوهشي ديگر ميتواند باشد.