سبك شناسي ديوان اشعار اهلي شيرازي

زمينه و هدف: محمد بن يوسف اهلي شيرازي از شاعران قرن نهم و دهم هجري قمري است كه شعر او با سبك عراقي همانندي دارد. او قطعاً از شاعران شيعي‌مذهب است كه بارها در اشعارش به مدح و منقبت ائمۀ اطهار پرداخته است. بررسي سبك‌شناسانۀ شعر او بعنوان شاعري در پايان دورۀ سبك عراقي و آغاز سبك هندي، از نظر ادبي داراي اهميت است. در اين راستا هدف اين پژوهش واكاوي شعر او در سه سطح زباني، ادبي و فكري است. روش مطالعه: در اين پژوهش با استفاده از روش گردآوري اطلاعات «كتابخانه اي»، ابتدا ديوان اشعار اهلي شيرازي بدقت مطالعه شده و شواهد و نمونه هاي مناسب و موردنظر كه شاخصه هاي سبكي شعر او را در سه سطح زباني، ادبي، و فكري نشان ميدهند، يادداشت شده است. در ادامه براساس روش توصيفي-تحليلي، اين شواهد مورد تحليل و واكاوي قرار گرفته است. لازم به ذكر است نسخۀ ديوان اهلي شيرازي به تصحيح حامد رباني (1344) در اين پژوهش اساس قرار گرفته است. يافته ها: زبان شعري اهلي شيرازي ساده و روان است و ويژگيهاي زبان كهن فارسي بندرت در آن ديده ميشود. همچنين از كلمات عربي ثقيل و غيررايج در زبان فارسي، در شعر اهلي خبري نيست. از نظر ادبي نيز تشبيه بويژه تشبيه مفصّل، تشبيه بليغ و تشبيه تفضيل به ترتيب پربسامدترين فنون بلاغي در كلام اوست. در بخش صنايع لفظي نيز انواع جناس و واج‌آرايي در صدر قرار دارند. ديگر ويژگي شعر اهلي در لايۀ ادبي، تنوع بكارگيري فنون بلاغي است. همچنين «عشق» اصليترين بنمايۀ او بويژه در غزليات است. گاه نيز مضامين عرفان قلندري در اشعار او ديده ميشود كه بسامد قابل‌توجهي ندارد، اما گوياي بُعدي ديگر از شخصيت و انديشه هاي اوست. او در رباعياتش به انديشۀ خيامي نزديك شده و به كوتاهي دنيا، اغتنام فرصت و شادباشي تأكيد ميورزد. يكي از وجوه مهم ديگر شعر اهلي، پرداختن به مضامين شيعي و مدح و منقبت امامان شيعه يا سرودن مرثيه براي آنها بويژه در سوگ امام حسين (ع) و وقايع كربلا است. نتيجه گيري: درمجموع ميتوان گفت شعر اهلي شيرازي از حيث پرداختن به موضوعات و مضامين مختلف از عشق زميني و معشوق مذكر گرفته تا اشعار سگيه، عرفان قلندري و مضامين مذهبي و شيعي و حوادث كربلا، قابل‌توجه است. همچنين زبان ساده و بلاغت واضح و بدور از پيچيدگي نيز از ديگر ويژگيهاي سبك شعري اوست.