روايت و كانون‌شدگي در ادبيات داستاني دفاع مقدس بر اساس نظريۀ ژنت با تكيه بر وجه ايدئولوژيك (مطالعۀ موردي: دو كبوتر دو پنجره يك پرواز از سيد مهدي شجاعي، دختر شينا از بهناز ضرابي، دا از سيده زهرا حسيني، زمين سوخته از احمد محمود، و شطرنج با ماشين قيامت از حبيب احمدزاده)

زمينه و هدف: بررسي متون داستاني و ادبي از منظر روايت‌شناسي ميتواند سبب شناخت بيشتري از ابعاد متن شود و لايه هاي آن را براي خواننده آشكار نمايد. هدف اصلي از پژوهش پيش ‌رو بررسي ادبيات داستاني دفاع مقدس بر اساس نظريۀ روايي و كانون شدگي در وجه ايدئولوژيك از نظر ژرار ژنت ميباشد. روش مطالعه: پژوهش پيش ‌رو بر اساس شيوۀ توصيفي-تحليلي و مطالعات كتابخانه اي بصورت روش سندكاوي بر روي برگزيده اي از آثار داستاني ادبيات دفاع مقدس با تأكيد بر يكي از سطوح پنجگانۀ نظريۀ روايي ژنت يعني كانون‌شدگي در وجه ايدئولوژيك و گفتگو انجام خواهد پذيرفت. جامعۀ آماري شامل گزيده اي از آثار برجسته اي است كه با اقبال عمومي، تجديد چاپ و دريافت جوايز ادبي معتبر مواجه شده اند. يافته ها: در آثار موردبررسي، اغلب كانون‌ساز بصورت دروني نمود مييابد؛ با اين توضيح راوي، صاحب اصلي ترين مؤلفۀ كانون‌شدگي است كه سعي دارد با انتخاب زاويۀ ديد و گفتگوهاي داستاني، وجه ايدئولوژيك داستان را در معرض ديد مخاطب قرار دهد. برخي نوشته ها به اقتضاي نوع ادبي خاطره نوشته، روايت خطي و كلاسيك دارند و نوعي روايت نمايشي را در جنبۀ القاي وجه ايدئولوژيك در متن ايفا ميكنند؛ در برخي ديگر از آثار راوي با حضور دروني و كانوني خويش به ارائۀ ايدئولوژي از منظر خود بجاي شخصيتها پرداخته است. نتيجه گيري: در دو اثر «دا» و «دختر شينا» وجه خاطره نويسي غلبۀ بيشتري دارد؛ از اين رو راويت از جنبۀ واقعيتگرايي مطرح شده است و راوي با انتخاب نوع زاويۀ ديد بصورت همسو با خاطره نويس، به خاطره گو اجازه داده است ضمن گفتگوهاي داستان، ايدئولوژي غالب در متن را روايت كند. در سه اثر ديگر از جمله داستان دو كبوتر دو پنجره يك پرواز، زمين سوخته، و شطرنج با ماشين قيامت، حضور راوي كانوني‌گر پررنگتر است و كانوني‌شده هاي اصلي (شخصيتها) به كمك راوي مورد واكاوي قرار ميگيرند و شناسايي ميشوند. در وجه ايدئولوژيك روايت در سه اثر يادشدۀ اخير، ديدگاه هاي سياسي، اجتماعي و مذهبي بمنظور جهت گيري كلان انديشه اي كانون‌ساز مورد توجه قرار گرفته است و ايدئولوژي افراد معاند، مجاهدين و منافقين، طرفداران طاغوت، عاشقان دين و مكتب امام حسين و... به كمك حضور راوي و دخالت وي به مخاطب ارائه شده است.