بررسي سبك شناسانۀ شعر فضولي بغدادي

زمينه و هدف: محمد فضولي بغدادي از بزرگترين شاعران سدۀ دهم هجري است كه به سه زبان عربي، فارسي و تركي شعر سروده است. ديوان فارسي فضولي در ميان دواوين فارسي، از بليغترين آنها به شمار ميرود و در تاريخ شعر فارسي پلي ميان سبك عراقي و سبك هندي شناخته ميشود. در اين پژوهش صد غزل و ده قصيده از ديوان فارسي اين شاعر از ديدگاه سبك‌شناسي در سه سطح زباني و فكري و ادبي مورد بررسي قرار گرفته است. روش مطالعه: پژوهش حاضر به روش توصيفي-تحليلي و مبتني بر مطالعات كتابخانه اي و الكترونيكي است. يافته‌ها: زبان شعري فضولي ساده و روان است و ويژگيهاي زبان كهن فارسي بندرت در آن ديده ميشود. از زبان عربي بهره فراواني برده است. از نظر ادبي نيز تشبيه و استعاره به ترتيب پربسامدترين فنون بلاغي در كلام اوست. در بخش صنايع لفظي انواع جناس و واج‌آرايي در صدر قرار دارند. عشق اصليترين بنمايۀ شعري اوست و مضامين عرفاني نيز در اشعارش ديده ميشود. يكي از وجوه مهم ديگر شعر فضولي پرداختن به مضامين شيعي و مدح و منقبت امامان شيعه يا سرودن مرثيه براي آنهاست. نتيجه گيري: رديف در شعر فضولي تنوع بسياري دارد. از اضافۀ تشبيهي و استعاره بهرۀ فراوان برده و اشعارش سرشار از تلميحات قرآني و داستانهاي گذشتگان است. مضمون عمدۀ قصايد وي مدح اهل بيت است. در مجموع ميتوان گفت شعر فضولي از حيث پرداختن به موضوعات و مضامين مختلف از عشق زميني، عرفاني، مضامين مذهبي و شيعي قابل توجه است. معشوق در شعر فضولي در اوج بيرحمي و بي‌اعتنايي به سر ميبرد.