بررسي مقايسۀ چهار عنصر (آب، باد، خاك، آتش) در تفكرات و انديشه هاي اسماعيليه و فردوسي

زمينه و هدف: اين پژوهش با بررسي تفكرات و انديشه هاي اسماعيليه و شاهنامۀ فردوسي، پيوند ميان فردوسي و اسماعيليه را نشان ميدهد. اين پيوند در واقع با بررسي و تحليل چهار عنصر «آب، باد، خاك، آتش» انجام گرفته است و به بررسي چگونگي تضارب آراي فردوسي و انديشۀ اسماعيليه از منظر آخشيجان پرداخته است. شاهنامۀ فردوسي از گذر آميختگي با آخشيجان، اشتراكات بسياري با آيين‌ها و اساطير كهنتر از خود دارد و در باورها و مذاهب پس از خود تأثير بسياري داشته است. روش مطالعه: پژوهش حاضر يك پژوهش بنيادي و كاربردي است. روش كار تحليلي-توصيفي و روش گردآوري اطلاعات كتابخانه اي است. يافته ها: در انديشۀ اسماعيلي بگونه اي عميق باورهاي چهار آخشيجان به كار رفته است؛ چراكه در باور اسماعيلي عناصر چهارگانه تكرار ميشوند و هر كدام در سلسله مراتب خلقت كيهاني نقشي بر عهده دارند. علاوه بر خويشاوندي ساختاري آيين گنوسي و اسماعيلي كه در رهيافتهاي خود از زيستن فقط به خردورزي و زهد اكتفا ميكنند، ميتوان به انديشه هايي چون تضاد بين جهل و دانش و ناپايداري دنيا اشاره كرد. نتيجه گيري: انديشۀ اسماعيليه با الهام از آيينهاي كهنتر همچون مانوي و گنوسي رهيافتي كيهان شناسانه و اساسي نسبت به چهار عنصر دارد و همينطور اشتراك در بازتاب اين مفاهيم در هر دو مشاهده ميشود.