بررسي سبك شناسانۀ منظومه هاي حماسي عصر مغول (مطالعۀ موردي غازان‌نامه و شهنامۀ چنگيزي)

زمينه و هدف: منظومه ها و آثاري حماسي، كه پس از شاهنامه و اغلب به پيروي، تأسي و تقليد از آن در زمينه هاي ديني، پهلواني و تاريخي سروده شده اند، از مآخذ و منابعي هستند كه كمتر مورد توجه فردوسي‌پژوهان و شاهنامه شناسان در عرصۀ مطالعات علمي قرار گرفته اند؛ حال آنكه اين آثار علاوه بر تأثرات فراوان در زمينۀ سبك زباني، ادبي و انديشگي از اثر سترگ فردوسي، منبع بسيار مناسبي جهت نقد و ارزيابي ميزان موفقيت سرايندگان در تقليد از شاهنامه فردوسي نيز به حساب مي‌آيند. هدف اصلي از مطالعۀ پيش ‌رو بررسي و تحليل غازان‌نامه و شهنامۀ چنگيزي، بعنوان دو شاهنامۀ منظوم در دوران مغول، است كه به تقليد از شاهنامه فردوسي سروده شده است. روش مطالعه: روش مطالعه در اين جستار بصورت توصيفي ـ تحليلي بر مبناي مطالعات كتابخانه اي و روش سندكاوي است. محققان در اين پژوهش بمنظور ارائۀ دقيقتر سبك ادبي، به تحليل آماري هزار بيت از هر يك منظومه ها بصورت سامانمند پرداخته اند. يافته ها: منظومه هاي غازان‌نامه و شهنامۀ چنگيزي در بحر متقارب به تقليد از شاهنامه سروده شده است. هر دو شاعر سعي كرده اند با انتخاب وزن، لحن، مضامين و تا حدودي توصيفات حماسي، در قالب درونمايۀ تاريخي، به روايتي حماسي بپردازند. نتيجه گيري: در دو منظومۀ يادشده ويژگيهاي زباني مانند بكارگيري آواها، واج‌آرايي، همحروفي، ويژگيهاي ادبي چون تشبيه و كنايه و توصيفات حماسي تا حدود زيادي نشان‌دهندۀ تقليد سرايندگان از شاهنامه فردوسي بوده است؛ گرچه بدليل انتخاب موضوع تاريخي (تاريخ ايلخانان و حاكمان مغول) و كاربرد لغات عربي، تركي و مغولي و بهره گيري از تشبيه در قالب تشبيه مفصل مرسل و بهره گيري اندك از استعاره، تنها ميتوان گفت تقليد از فردوسي بيشتر در جنبۀ وزني و موسيقي كلام نمود بارزي دارد.