نقش و اهميت پيمان در ساختار منظومه هاي عاشقانۀ فارسي قرون پنجم و ششم

زمينه و هدف: در قرون پنجم و ششم، يكي از جنبه هاي مهم ادبيات فارسي، منظومه هاي عاشقانه است. هر ماجراي عاشقانه اي در بستر اجتماعي دوران خود شكل ميگيرد و نميتوان داستان عاشقانه را جدا از عوامل، باورها و سنتهاي اجتماعي زمان و مكان وقوع آن بررسي كرد. پيمان‌ يكي از باورهايي است كه بعنوان قراردادهاي عاشقانه، سياسي و اجتماعي بين شخصيتها برقرار ميشود و وقايعي را رقم ميزند. اين مقاله با توجه به منظومه هاي عاشقانۀ برجسته در قرون پنجم و ششم مانند زال و رودابه، ورقه و گلشاه، ويس و رامين، خسرو و شيرين، شيخ صنعان و دختر ترسا، به بررسي نقش پيمان و اهميت آن در ارتباطات و روابط شخصيتها، تأثير آن در جريان داستان و تغييرات ساختاري اين منظومه ها ميپردازد. روش مطالعه: پژوهش حاضر با بهره گيري از روش توصيفي و مبتني بر تحليل محتوا، به بررسي و طبقه بندي نقش پيمان در ساختار منظومه هاي عاشقانۀ قرون پنجم و ششم ميپردازد و با ذكر نمونه هايي از كاركرد پيمان در منظومه هاي يادشده نتايج را تأييد و تفسير ميكند. يافته ها: بسامد حضور پيمان در خلق داستان، ايجاد و نگهداري روابط عاشقانه، سياسي و اجتماعي بسيار قابل توجه است. بخش عمده اي از پيرنگ منظومه هاي مورد بررسي، وامدار اين باور اجتماعي و دروني است و پيمان و پيمان‌شكني وظيفۀ گره گشايي، كشمكش، گره افكني و... را در داستان بر عهده دارد. نتيجه گيري: پيمان در ساختار منظومه هاي عاشقانۀ فارسي قرون پنجم و ششم اهميت بسياري دارد. اين مفهوم، ساختار داستاني را تأسيس ميكند، روابط شخصيتها را شكل ميدهد و پيامهاي اخلاقي و اجتماعي مهمي را در بر دارد. شاعران قرنپنجم و ششم نه تنها براي زنده نگه داشتن شخصيتهاي اصلي داستان و ايجاد تعاملات و روابط از اهميت اين باور در بستر اجتماعي سود برده اند، بلكه بعنوان ابزاري براي نمايش تغييرات شخصيتي، تحولات داستاني و حفظ نظم داستاني نيز هنرمندانه آن را به كار گرفته اند. همانگونه كه به سر بردن پيمان بر ساختار منظومه ها تأثيرگذار بوده است، نقض پيمانها نيز از طرف شخصيتهاي داستاني در پيرنگ داستانها سبب گره افكني و كشمكشهايي همراه با تناقض و ناهماهنگي و پيچيدگي روابط انساني بدليل بروز ابهامات، عدم اعتماد و كاهش ارتباط عاطفي ميان شخصيتها شده است.