جامعه شناسي اقتصادي و فرهنگي بر اساس يادكرد مشاغل و حِرَف در شعر عصر تيموري (مورد كاري: اشعار امير عليشير نوايي، اهلي شيرازي، جامي، شاه قاسم انوار، شاه نعمت‌الله ولي، هلالي جغتايي)

زمينه و هدف: پيشه ها، حرف و ساختار اقتصادي يكي از گزاره هاي تاريخ اجتماعي است كه بررسي و واكاوي گونه ها، قلمرو، خاستگاه و جنبه هاي گوناگون آن ميتواند زواياي تازه اي از سبك رفتاري، زندگي و گذشتۀ مردم را به ما بنماياند. ديوانهاي شعري را بايد از جمله منابع و مأخذي برشمرد كه قادر هستند واژه هاي جامعه شناسانۀ بسيار ارزشمندي را از دوره در اختيار خوانندگان قرار دهند. هدف اصلي اين جستار بررسي اشارات اجتماعي و جامعه شناسي پاره فرهنگهاي اقتصادي، مشاغل و پيشه ها در ادبيّات عصر تيموري، از لابلاي مجموعه اشعار بر جاي مانده از شعراي اين دوران است. روش پژوهش: اين مقاله با رويكردي توصيفي ـ تحليلي بر مبناي مطالعات كتابخانه اي و شيوۀ سندكاوي با نگاهي جامعه شناسانه و تكنيك واكاوي نام مشاغل و حِرَف در ديوان شعري امير عليشيرنوايي، اهلي شيرازي، جامي، شاه قاسم انوار، شاه نعمت‌الله ولي و هلالي جغتايي از شاعران دوران تيموري كوشيده ايم به ارائۀ نتايج بپردازيم. يافته ها: يافته هاي تحقيق نشان دهندۀ آن است كه ارتباط تنگاتنگي ميان اوضاع جامعه در عصر تيموري و رواج هنر، صنعت و رونق بسياري از مشاغل در قرن هشتم و نهم در ايران وجود دارد كه انعكاس آن در آثار شعري اين دوره بمثابۀ گزاره هايي مناسب جهت رهيافت جامعه شناسانه انعكاس يافته است. نتايج پژوهش: نتايج اين بررسي نشان ميدهد كه در عصر تيموريان بدليل توجّه تيمور و جانشينان وي از جمله شاهرخ ميرزا به هنر و صنعت بويژه در پايتخت تيموريان هرات و توجّه به گسترش امور وقف، ساختن مدرسه، مسجد، پرورش معلّمان، وعاظ، خطيبان، ديوانهاي اقتصادي و اداري، امور نظم اجتماعي چون قضاوت، شحنگي و... همگي مورد توجّه قرار گرفته و در شعر اين دوران به كنايه يا اشارۀ مستقيم توسط شاعران، ياد شده است.