نقش قافيه و رديف در شكل‌گيري نوع ادبي غنا و حماسه (بر پايۀ مقايسۀ بيژن و منيژه و ويس و رامين)

زمينه و هدف: يكي از نكاتي كه در موضوع قافيه و رديف به آن توجه نشده است اين است كه كاربرد قافيه و رديف در ژانرهاي مختلف ادبي چه تفاوتي با هم دارد و آيا شاعر در انواع مختلف ادبي(حماسي، غنايي و تعليمي) در استفاده از قافيه و رديف به تفاوت نوع ادبي آن نظر داشته است يا خير. اگرچه آثار مهمي چون المعجم شمس قيس رازي و معيارالاشعار خواجه نصيرالدين طوسي و ديگر آثار برجسته در اين حوزه به عنوان آغازگران اين علوم حائز اهميت هستند اما هيچ كدام از اين آثار به رابطۀ مهم ميان قافيه، رديف و كاربرد آنها در نوع ادبي خاصّي اشاره نكرده اند و تمركز عمدۀ اين آثار همواره بر قافيه و رديف بهعنوان ابزار سازندۀ موسيقي بوده است. اين پژوهش به بررسي، تحليل و مقايسه 1279بيت از دو منظومۀ عاشقانۀ ويس و رامين با داستان عاشقانۀ بيژن و منيژه در بحث قافيه و رديف پرداخته است. هدف اين پژوهش نشان دادن رفتار اين دو شاعر با قافيه و رديف و كاربرد آنها در ژانر غنايي و حماسي است. روش مطالعه: روش تحقيق در اين پژوهش، توصيفي و تحليلي است كه به شكل كتابخانه اي و با مطالعۀ منابع، فيش برداري و طبقه بندي مطالب صورت پذيرفته است. يافته ها: جايگاه ويژۀ قافيه و رديف در ساختمان بيت به لحاظ نحوي به شناخت درست و تحليل آن در تاريخ تحولات گوناگون شعر فارسي ياري ميرساند و با بررسي اين عناصر اثرگذار در بيت، ميتوان به نتايج ارزشمندي در تحليل ابيات و شيوۀ بيت سازي شاعر در نوع و سبك ادبي اش دست يافت. نتيجه گيري: در اين پژوهش با استخراج قافيه ها و رديفهاي ابيات اين دو داستان عاشقانه نشان داديم كه فردوسي برخلاف فخرالدين اسعد گرگاني با استفاده از قافيه و رديفهاي اسمي نحو خويش را در بيتها كاملاً عامدانه از نحو معيار دور ميكند و اگرچه داستاني عاشقانه را روايت ميكند اما در هيچ قسمت از اثر خود، از ژانر حماسي و نحو غيرطبيعي زبان خارج نميشود در حالي كه در مقابل، گرگاني با استفادۀ بيشتر از قافيه هاي فعلي، به نحو طبيعي زبان وفادار است.