انسان كامل در عرفان ابوالحسن خرقاني و ابوسعيد ابوالخير و بررسي تطبيقي سلوك عملي ايشان

زمينه و هدف: عرفان اسلامي به دو مكتب بزرگ «عرفان عملي و سكري خراسان» و «عرفان نظري و صحوي بغداد» تقسيم ميشود.عرفاي اسلامي غالباً در اين دو مكتب عرفاني، قرار ميگيرند. در اين مقاله كوشيديم تا با در نظر گرفتن دو عارف به نام و هم عصر«مكتب عرفان خراسان»يعني:«ابوالحسن خرقاني» و «ابوسعيد ابوالخير»؛اولا؛با بررسيهاي تحليلي، مشخصه هاي انسان كامل را استخراج و ثانيا؛ با بررسيهاي تطبيقي،تفاوتهاي سلوكي ايشان را استنباط كنيم. روش‌ها: با توجه به اينكه مكتب «عرفان خراسان» عملگراست؛براي هرگونه پژوهش در حوزه آن بايد به غور در اعمال و رفتار مشايخ آن و آموزه هاي خانقاهي ايشان پرداخت.به همين خاطر در اين پژوهش،اوصاف «انسان كامل» در مسلك اين دو عارف خراساني، بيشتر با استنباط از اعمال ،احوال،رفتار، مكالمات و آموزه هاي ايشان و با تكيه بر كتاب «احوال و اقوال شيخ ابوالحسن خرقاني» اثر مجتبي مينوي به ضميمه كتاب «منتخب نورالعلوم» خرقاني و «اسرار التوحيد» محمدبن منور و كتاب «تذكره الاولياء» عطار و نيز تاليفات و پژوهشهاي مرتبط و به روش توصيفي_تحليلي صورت پذيرفت. يافته ها: مكتب «عرفان خراسان» داراي دو مسلك متفاوت است.«ابوالحسن خرقاني» و «ابوسعيد ابوالخير» دو تن از عارفان مكتب خراسان و هر يك نماينده مسلك عرفاني متفاوتي ميباشند. مسلك عرفاني خرقاني؛قبضي، اندوهگرا، انفسي، درونگرا، انزوا طلب و تائيدگرساير اديان است و مسلك عرفاني ابوسعيد؛ شادي طلب، برونگرا، مردمي، اهل سماع و سفر و تكفيرگرساير اديان است. «انسان كامل» نيز در سيره عملي اين دو عارف، داراي مشخصه هاي متفاوتي است كه در پژوهش به آنها ميپردازيم.نتيجه گيري: مسئله «انسان كامل» يكي از مسائل مهم و بحث برانگيز عرفاني در كنار مسئله وحدت وجود است. انسان كامل در «عرفان خراسان» داراي مصاديقي است كه با توجه به عملگرا بودن اين مكتب، بررسي اهم مشخصه ها و اوصاف آن در سيره عملي عارفان اين مكتب،امكان پذير ميگردد. اين عارفان ضمن قرار گرفتن در يك مكتب عرفاني واحد داراي تفاوتهاي سلوكي ميباشند كه توجه بدانها در درك مفهوم نهايي انسان كامل بسيار حائز اهميت است.