بررسي زبان و وجوه نوآوري در غزل دهۀ نود بر اساس شعر شاعران گمنام و كمنام

زمينه و هدف: قالب شعري غزل همواره در شعر فارسي از جايگاهي ممتاز برخوردار بوده است. در سدۀ چهاردهم، اين قالب شعري، به موازات ديگر انواع شعر، در جامعۀ ادبي امروز رشد كرد و باليد. تا كنون به غزلسرايان نامدار دهه هاي پيشين بسيار پرداخته شده و غزل آنها از منظرهاي مختلف مورد بررسي قرار گرفته اما غزلسرايان بسياري در سالهاي پاياني سدۀ چهاردهم به سرودن غزل پرداختند كه شعرشان مغفول مانده و به ويژگيهاي محتوايي و ظاهري آنها توجهي نشده است. بررسي غزل شاعران گمنام و كمنام در اين دهه موضوع و هدف اصلي اين پژوهش است. در اين مقاله كوشيده ايم غزل اين دهه را از جهت تأثيرگذاري بر مخاطب و هنري ساختن كلام بر اساس دو شاخصۀ «زبان» و «وجوه نوآوري» كه در مقالۀ «فرضيه اي تازه دربارۀ مهمترين عوامل تاثيرگذار بر متون ادبي» نوشتۀ اميد مجد، مطرح شده است، بررسي كنيم. روشها: مستندات اين پژوهش با ابزار مطالعۀ كتابخانه اي و به روش تحليل محتوا – كه يكي از شيوه هاي متداول علمي‌ در مطالعۀ كيفي است- فراهم شده است. بدين‌ترتيب كه نگارندگان پس از مطالعۀ دقيق دفترهاي غزل، آنها را از منظر زبان و وجوه نوآوري تحليل و بررسي كرده ‌اند. جامعۀ مورد مطالعه، صد دفتر غزل منتشر شده در سالهاي 1396 تا 1400 هجري شمسي است كه در انتشاراتهاي گوناگون و براي اولين بار به چاپ رسيد‌ه اند. يافته ها: غزل اين دوره از منظر دستور زبان، استواري زبان، غيرقابل جايگزين بودن كلمات، تناسب كلمات و به اندازه سخن گفتن داراي نقاط قوت و ضعفي است. نوآوري در اين غزلها نيز در وجوه مختلف مانند «مضمون‌سازي، استفادۀ ظريف و پنهان از صنايع ادبي، استفاده از لغات و‌ تركيب‌سازي، تصويرسازي و نوآوري در صورت نوشتار شعر» جلوه گر شده است. نتيجه گيري: بيش از نيمي ‌از غزلها به ‌استحكام زباني قابل قبولي دست يافته اند. اما بعضي غزلها نيز به دليل وجود اشكالات دستوري زياد، دچار ضعف و سستي زبان هستند. ابعاد نوگرايي نيز در غزل اين دوره از وسعت بالايي برخوردار ‌است اما برخي از اين نوگراييها لزوما در خدمت كمال شعر نيستند.