واحد شمارش بخشهاي ششگانه ي مثنوي مولوي

كتاب مثنوي مولوي يكي از آثار عرفاني است كه امروزه بخش هاي شش گانه اش را با تعبير دفتر از هم بازمي‌شناسيم. در اين پژوهش اين نكته بررسي مي شود كه واحد شمارش اين بخش ها در دوره‌ي مولوي و در نظر شارحان مثنوي، به‌ترتيب تاريخي چه بوده‌ است؟ آيا از همان آغاز واحد شمارش بخش هاي مثنوي، دفتر بوده ‌است يا مولانا و نزديكانش غير از بخش بندي كتاب به‌صورت مشهور امروزي از تعابير ديگر استفاده مي كرده اند. بررسي سير تاريخي نشان مي دهد كه مولوي خود از تعابير مختلفي ازجمله مثنوي و دفتر و... براي ناميدن بخش هاي شش گانه استفاده كرده و نكته‌ي قابل‌توجّه اين است كه شاعر خود بخش‌هاي شش‌گانه را با يك نام خطاب نكرده ‌است. نزديكان و مريدان مولوي هم تعبيري واحد براي اشاره به بخش‌هاي شش‌گانه‌ي كتاب نداشته‌اند؛ امّا قرايني در متون مربوط به زندگي مولوي هست كه نشان مي‌دهد براي اشاره به بخش‌هاي مثنوي معنوي، ‌به تبعيّت از مولانا‌ از تعبير مثنوي استفاده مي‌كرده‌اند. سپهسالار و افلاكي اصطلاح مثنويات را براي اشاره به بخش‌هاي مثنوي به كار برده‌اند. با توجّه به جمع بستن واژه‌ي مثنوي در مقام اشاره به بخش‌هاي مثنوي، اين نكته بر ما روشن مي‌شود كه اين واژه در نزد نزديكان مولوي به‌منزله‌ي اصطلاحي خاص براي ناميدن بخش‌هاي شش‌گانه‌ي مثنوي بوده ‌است. شارحان مثنوي هم اتفاق‌نظري درباره‌ي ناميدن بخش‌هاي مثنوي معنوي ندارند. از قرن يازدهم به بعد تعبير عامّ دفتر به‌عنوان تعبيري خاصّ براي شمارش بخش‌هاي مثنوي به كار رفته‌ است، همچنان‌كه نام عامّ مثنوي ‌كه نام يكي از قالب‌هاي شعر فارسي است، خاصّ كتاب مولوي شده ‌است.