تحليل انتقادي گونه‌هاي تأويل آيات در لطائف الاشارات قشيري‏

بخشي از مناطق نامكشوف «تأويل» در سنت اسلامي، سوابق تأويل‌گرايي در ميراث تفسيري است، تا جايگاه، روند كم ‌وكيف توجه به ابعاد، ظرفيت‌هاي ناشناخته و ابواب ناگشودۀ آن در ميان مفسران مسلمان، امكان ترسيم‌ يابد و نيز روشن شدن نقاط ضعف و قوت مفسران در اين خصوص و تمهيد زمينۀ ورود به مباحث نوين هرمنوتيكي. تحليل انتقادي گونه‌هاي تأويل‌ آيات در لطائف ‌الاشارات، گامي به‌سوي اين چشم‌انداز بلند است. اين سخن، با گونه‌‌شناسي تأويلات قُشَيري، در پيِ ارائۀ خوانشي انتقادي از اين گونه‌ها با روشي تحليلي- توصيفي به اين نتيجه رسيده‌ است كه قشيري در لطائف ‌الاشارات، شأني اديبانه، هنري و صوفيانه دارد. لذا، تأويل‌هاي ذوقي او نسبت به تأويل‌هاي صحيح و اصولي‌اش بسامد بالاتري دارند. از ميان تأويل‌هاي صحيح، بيشترين شمارگان، به «بيان لايه‌هاي زيرين معنايي آيات»، آنگاه «بيان مصاديق عيني» اختصاص يافته ‌است. اما از گونۀ «معناي محتمل از ميان چندين معناي احتمالي» خبري نيست. به‌‌رغم شورآفريني و اثربخشي او در مخاطبان نسبت به تعاليم قرآني، اما برخي تأويل‌هاي سطحي، دور از ذهن و ساده‌‌انگارانۀ او با شأن علمي‌‌اش سازگاري ندارد و راهي به توجيه ندارد.