تغييرات مكاني فرسايش‌پذيري خاك در ارتباط با سنگ‌شناسي و توپوگرافي

امروزه فرسايش آبي يكي از شكل‌هاي مهم تخريب طبيعت به شمار مي‌رود و معضلات ناشي از آن از مشكلات جدايي‌ناپذير حوزه‌هاي آبخيز‌ كشور است. در بين عوامل متعدد محيطي موثر بر فرسايش‌پذيري خاك سنگ‌شناسي، توپوگرافي و اقليم از مهمترين عوامل موثر در فرسايش‌پذيري خاك مي‌باشند. هدف از اين پژوهش بررسي خصوصيات خاك شامل تعداد موثر قطره (NDI)، ميانگين وزني قطر خاكدانه‌ها (MWD)، مقاومت فروروي خاك (PR)، چسبندگي خاك (COH)، هدايت اشباع (Ks) و شاخص فرسايش‌پذيري خاك (K) مي‌باشد. بنابراين شش جنس‌سنگ (گرانيت، آهك، افيوليت، شيل، مارن و ماسه سنگ) در استان خراسان رضوي انتخاب شد و نمونه‌برداري در سه كلاس شيب 10-0، 25-10 و بيشتر از 25 درصد در سال 1400 انجام شد. به منظور مقايسه فرسايش‌پذيري خاك در جنس‌سنگ‌هاي مشابه در اقليم مختلف، جنس‌سنگ آهك در شهرستان طبس (اقليم خشك) انتخاب شد. نتايج نشان داد ميانگين شاخص‌ فرسايش‌پذيري خاك و ساير شاخص‌ها در جنس‌سنگ‌هاي مختلف داراي تفاوت معني‌داري مي‌باشند (0.001P ). نتايج اندازه‌گيري شاخص فرسايش‌پذيري خاك در شيب‌هاي مختلف نشان‌دهنده عدم معني‌داري شاخص فرسايش‌پذيري در سه كلاس شيب بود (0.05,p 0.893=sig). فرسايش‌پذيري خاك در آب‌ و ‌هواي مختلف در جنس‌سنگ مشابه آهك با مقدار0.83 در جنس‌سنگ آهك طبس و 0.96 تن هكتار ساعت بر هكتار مگاژول ميلي‌متر در جنس‌سنگ آهك سرخس، نشان داد، فرسايش‌پذيري خاك در آب‌ و‌ هواي مختلف داراي تفاوت معني‌داري مي‎باشد (0.05,p 0.023=sig). نتايج اندازه‌گيري شاخص CSEI نشان داد بيشترين مقدار كاهش فرسايش‌پذيري منعكس شده توسط اين شاخص در جنس‌سنگ گرانيت با ميزان 64 درصد و كمترين مقدار آن در جنس‌سنگ شيل با مقدار 25 درصد مي‌باشد.