ارزيابي كيفيت خاك اراضي تحت كشت گندم آبي در دشت تبريز

خاك وظايف يا كاركردهاي مختلفي دارد كه از آن جمله مي‌توان به توانايي توليد محصول، ذخيره كربن، نگهداري آب، چرخه عناصر غذايي و تصفيه آب اشاره كرد. كاركردهاي خاك همبستگي بالايي با كيفيت خاك دارد. لذا آگاهي از كيفيت فيزيكي، شيميايي و زيستي خاك در كشاورزي براي مديريت بهينه كشتزارها و دستيابي به بيشترين بهره‌وري اقتصادي ضروري است. شاخص‌هاي كيفيت خاك اغلب منطقه‌اي بوده و براي تعيين آن، در همه مناطق نمي‌توان به طور ثابت از يك مجموعه از شناسه‌ها و معيار‌ها استفاده نمود. در اين پژوهش شاخص‌هاي كيفيت تجمعي ساده (SQIA) و تجمعي وزني (SQIW) و نمورو (NQI) و تأثير ويژگي‌هاي مؤثر بر كيفيت خاك در خاك سطحي (30-0 سانتي‌متري) و عملكرد گندم در 206 گند‌م‌زار استان‌ آذربايجان شرقي (دشت تبريز) در سال 1397 با اندازه‌گيري ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك‌ها و عملكرد دانه گندم بررسي شد. با استفاده از روش تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي (PCA) كربن آلي، جرم مخصوص ظاهري، سيلت، پتاسيم و فسفر قابل استفاده و هدايت الكتريكي به عنوان حداقل ويژگي‌ها (MDS) انتخاب شدند. سپس شاخص‌هاي SQIw، SQIa و NQI با استفاده از كل ويژگي‌ها (TDS) و حداقل ويژگي‌ها (MDS) تعيين شدند. نتايج نشان داد كه همبستگي معني‌داري در سطح يك درصد (0.01 p) بين عملكرد گندم و شاخص‌هاي كيفيت خاك با استفاده از حداقل ويژگي‌ها (0.63-0.60=r) و استفاده از كل ويژگي‌ها (0.60-0.56=r)، همچنين بين استفاده از كل ويژگي‌ها و حداقل ويژگي‌ها در NQI (0.81=r)، SQIw (0.84=r) و SQIa (0.88=r) وجود دارد. لذا هر سه شاخص مورد بررسي براي منطقه مورد مطالعه مناسب بوده و استفاده از حداقل ويژگي‌ها به دليل همبستگي نسبتاً بالاتر و تعداد ويژگي‌ها و هزينه كمتر، مناسب‌تر از روش استفاده از كل ويژگي‌ها مي‌باشد.