جُستاري در كاربست روش نظام‌واره‌اي تنزيلي در استخراج علوم انساني قرآن‌بنيان (مطالعۀ موردي سوره‌هاي علق و بقره)

قرآن كريم يك نظام‌وارۀ معرفتي بي‌همتاست؛ بدين‌معنا كه تمام بخش‌ها و اجزاي آن با هم مرتبط است و در سير نزول سوره‌ها به ترتيبي خاص و پي‌درپي نازل شده است و گام‌به‌گام انسان‌ها را در تمام عرصه‌هاي موردنياز، تربيت و هدايت مي‌كند. امروزه هرگونه تفسير و پژوهش در قرآن كريم به ترتيب نزول، «روش تنزيلي» ناميده مي‌شود. آنچه با نظر به تحولات اجتماعي و نيازهاي انسان‌ها در عصر حاضر ضروري به نظر مي‌رسد، لزوم استخراج علوم انساني قرآن‌بنيان است كه در به‌كارگيري روش‌ها با موانعي روبه‌رو بوده است. مسئلۀ اصلي در پژوهش حاضر پي‌جويي نوآوري در ترسيم روش‌ها با جُستاري در شناخت جايگاه و كاربست روش نظام‌واره‌اي تنزيلي در استخراج علوم انساني قرآن‌بنيان است. اين پژوهش با روش توصيفي‌تحليلي، دو سورۀ علق و بقره را به‌عنوان نخستين سورۀ مكي و نخستين سورۀ مدني بررسي كرده است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد، كاربست نگاه نظام‌واره‌ايِ تنزيلي مي‌تواند به‌عنوان روش و تحولي نو در استخراج علوم انساني قرآن‌بنيان به شمار آيد. در اين رويكرد، سورۀ علق، به‌عنوان نخستين سورۀ نازل‌شده، معارفي چون راهكارهايي نو در دعوت و تبليغ ديني، مراحل تربيت ديني، ابتناي قرآن كريم بر معرفت‌بخشي و ابهام‌زدايي را ارائه كرده است؛ همچنان‌كه از سورۀ بقره، به‌عنوان نخستين سورۀ مدني، معارفي مانند انسجام‌بخشي به جامعۀ نبوي، راهبري ترقي‌ساز جامعۀ نبوي، شناخت دقيق جامعۀ نوپاي ديني و پيشگيري از فعال شدن گسست‌هاي اجتماعي قابل استخراج است.