مورخان فارسي‌نگار و بهره‌گيري از آيات قرآن در گزارش ويران‌گري‌هاي حاكمان (مطالعۀ موردي آيۀ 34 سورۀ نمل)

آيۀ 34 سورۀ نمل از آياتي است كه موردتوجه مورخان فارسي‌نگار سده‌هاي هشتم تا سيزدهم هجري قرار گرفته و با برداشتي همسو با هدف اين مورخان، در گزارش رويدادهاي تاريخي گنجانده شده است. نوشتۀ حاضر در پاسخ به اين پرسش سامان يافته است كه «مورخان فارسي‌نگار در توصيف اقدامات ويران‌گرانۀ سلاطين متجاوز و دشمن يا اقدامات سلاطين و حاكمان دلخواه و ممدوح خود، چگونه از اين آيه بهره برده‌اند؟» و به روش توصيفي‌تحليلي به كاويدن اين مسئلۀ پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد، اختلاف در برداشت از «تباهي سرزمين‌ها و خواري عزيزان، برآمده از ورود حاكمان» كه در آيه آمده، سبب شده است تا گروهي از مورخان اين تباهي و خواري را مشيّت الهي بخوانند و اقدامات ويران‌گرانۀ حاكمان متجاوز و بيگانه را سرنوشت حتمي و پيش‌بيني‌شده‌اي بدانند كه در قرآن از آن ياد شده است؛ گروهي ديگر نيز اين افساد و اذلال را اصلي گريزناپذير و يادآوري‌شده توسط خداوند بدانند و اقدامات حاكمان دلخواه و ممدوح خود را مشروع و پذيرفتني توصيف كنند. اين افساد و اذلال در برداشت هر دو گروه، در توصيف اقدامات حكمرانان متجاوز و بيگانه يا حكمرانان ممدوح و دلخواه، به‌عنوان اصل كلام الهي و نه گفتۀ ملكۀ سبأ تلقي شده است.