تعيين مناسب‌ترين آرايش كشت، تراكم بوته و ژنوتيپ كنجد در منطقه بهبهان

كنجد با نام علمي (Sesamum indicum L.) گياهي يك‎ساله و گرمادوست از خانواده پدالياسه (Pedaliaceae) است كه به ملكه گياهان روغني مشهور است. اين گياه سازگار با شرايط اقليمي ايران است و با توجه به ويژگي‌هاي منحصربه‌فرد آن، امكان كشت دوم آن بعد از گندم در مناطق خشك و نيمه‌خشك وجود دارد. براي استفاده از حداكثر ظرفيت توليدي گياهان، اعمال روش هاي صحيح زراعي امري اجتناب ناپذير است. از جمله اين مديريت ها تعيين تراكم بوته و آرايش كشت بهينه و انتخاب ژنوتيپ مناسب مي باشد. به منظور بررسي اثر آرايش كاشت و تراكم بوته بر عملكرد دانه دو ژنوتيپ كنجد، آزمايشي به صورت فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال هاي 1396 و 1397 در منطقه بهبهان با مختصات جغرافيائي 30 درجه و 36 دقيقه عرض شمالي و 50 درجه و 14 دقيقه طول شرقي و اقليم گرم و خشك، اجرا شد. در اين آزمايش سه عامل شامل آرايش كاشت (كشت يك و دو رديفه روي پشته)، تراكم بوته در واحد سطح (شامل تراكم 20، 30 و 40 بوته در مترمربع) و ژنوتيپ هاي كنجد به نام هاي محلي بهبهان و رقم شوين بررسي شدند. نتايج عملكرد دانه، به عنوان مهم ترين صفت مورد بررسي، حاكي از آن است كه در كشت يك رديفه حداكثر عملكرد ژنوتيپ محلي بهبهان (1068 كيلوگرم در هكتار) در تراكم 20 بوته در مترمربع حاصل شد و افزايش تراكم باعث كاهش معني دار عملكرد اين ژنوتيپ در آرايش كاشت يك رديفه شد. در كشت دو رديفه، ژنوتيپ محلي بهبهان به افزايش تراكم گياهي پاسخ مثبت داد و افزايش تراكم تا 40 بوته در مترمربع موجب افزايش معني دار عملكرد دانه آن شد. با اين حال حداكثر عملكرد دانه حاصله در كشت دو رديفه و تراكم 40 بوته در مترمربع (919 كيلوگرم در هكتار) در مقايسه با تيمار برتر (كشت يك رديفه با تراكم 20 بوته در مترمربع)، 16 درصد كمتر بود. در رقم شوين حداكثر عملكرد دانه در كشت هاي يك رديفه (683 كيلوگرم در هكتار) و دو رديفه (610 كيلوگرم در هكتار) به ترتيب در تراكم هاي 40 و 20 بوته در مترمربع بدست آمد. نتايج نشان داد كه متوسط عملكرد دانه ژنوتيپ محلي بهبهان (851 كيلوگرم در هكتار) در مقايسه با رقم شوين (561 كيلوگرم در هكتار) در هر آرايش كشت و تراكمي به طور معني داري برتر بود. چنين نتيجه گيري مي شود كه در منطقه بهبهان و براي ژنوتيپ محلي بهبهان، به عنوان ژنوتيپ برتر، كشت يك رديفه با تراكم گياهي 20 بوته در مترمربع قابل توصيه مي باشد.