تاثيرات تلقيح مايكوريزايي و ريزوبيوم بر برخي صفات فيزيولوژيكي و بيوشيميايي گياه سويا تحت سميت مس

فلزات سنگين از طريق پديده هاي طبيعي و نيز فعاليت هاي انساني وارد محيط اطراف مي شوند. اين فلزات سبب كاهش بيومس، كلروز، مهار رشد و فتوسنتز و نيز تغييراتي در جذب مواد مغذي شده كه اين عوامل در نهايت منجر به مرگ گياه مي شوند. مس از جمله فلزات سنگين است كه با توليد گونه هاي فعال اكسيژن سبب القاي استرس اكسيداتيو در گياه مي شود. امروزه پالايش فلزات سنگين توسط روش هاي فيزيكي و شيميايي به دلايل اقتصادي و زيست محيطي كمتر مورد استفاده قرار مي گيرند و پالايش زيستي به‌عنوان روشي جايگزين معرفي شده است. پالايش زيستي همانند تلقيح گياهان با قارچ هاي ميكوريز و ريزوبيوم روشي كارامد در جهت حفاظت از گياهان در برابر تنش فلزات سنگين مي باشد. هدف از انجام اين آزمايش بررسي كاربرد ميكوريز و ريزوبيوم بر صفات فيزيولوژيكي و بيوشيميايي گياه سويا تحت سميت مس بود. به اين منظور، آزمايشي گلخانه اي به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي و با سه تكرار در دانشكده علوم دانشگاه اروميه در سال 1400 اجرا شد. فاكتورهاي اين آزمايش شامل سولفات مس در 4 سطح (0، 50، 100 و 200ميلي گرم بر كيلوگرم خاك) و چهار تيمار تلقيح (شاهد يا عدم تلقيح، ميكوريزا، ريزوبيوم و ميكوريزا+ ريزوبيوم) بودند. گياهان تلقيح يافته با ميكوريز و ريزوبيوم با مايه تلقيح حاوي Glomus verusiforme و Rhizobium japonicum آغشته شدند. نتايج نشان داد كه با افزايش غلظت مس فعاليت آنزيم هاي آنتي‌اكسيداني و نيز مالون دي آلدئيد برگ و ريشه سويا افزايش پيدا كردند اما محتواي رنگيزه هاي فتوسنتزي، قند محلول و نيز وزن تر و خشك كاهش يافتند كه اين كاهش در گياهان تلقيح يافته كمتر از گياهان غيرهمزيست بود. بر اساس نتايج اين پژوهش كاربرد قارچ‌هاي ميكوريزا و ريزوبيوم در شرايط تنش مس باعث كاهش آثار تنش شد، به‌نحوي‌كه بيشترين مقدار فعاليت آنزيمي، محتواي قند محلول، وزن تر و خشك و رنگيزه هاي فتوسنتزي و كمترين ميزان مالون دي آلدئيد به ترتيب در تيمار تلقيح دوجانبه ميكوريز+ ريزوبيوم و تيمار شاهد مشاهده شد. بنابراين با بررسي مطالب فوق نتيجه گيري شد كه تنش مس اثرات زيانباري بر روي گياه سويا رقم صبا دارد و تلقيح گياه با ريزوبيوم و ميكوريز مي تواند اين تنش را تا حدودي تخفيف دهد. همچنين مشاهده شد كه تأثير تلقيح دوجانبه ريزوبيوم+ ميكوريز موجب هم افزايي اثرات آن ها شده و نقش بيشتري در تعديل تنش مس در مقايسه با تلقيح گياهان با اين ميكروارگانيسم ها به تنهايي دارد. بر اساس اين نتايج تلقيح توام ريزوبيوم ژاپونيكوم و قارچ ميكوريز آربوسكولار به منظور افزايش تحمل گياه سويا در برابر تنش مس پيشنهاد مي شود.