بررسي عملكرد ژنوتيپ متحمل به ريزش كنجد در آرايش كاشت‌هاي مختلف در مناطق داراب و دزفول

ارقام اصلاح شده متحمل به ريزش كنجد شايد تنها گزينه موجود براي توسعه كشت كنجد در كشورهاي مستعد كشت اين گياه از جمله ايران باشد. در ارتباط با مديريت زراعي از جمله آرايش كاشت بهينه ژنوتيپ واراداتي متحمل به ريزش كنجد اطلاعاتي در اختيار نيست. به همين منظور آزمايشي طي دو سال 1399 و 1400 در مزارع پژوهشي دو مركز تحقيقات كشاورزي در استان هاي خوزستان (دزفول) و فارس (داراب) به صورت بلوك هاي خرد شده (نواري) در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار اجرا شد. در اين پژوهش اثر فاصله رديف هاي30، 45 و 60 سانتي متري و فاصله بوته روي رديف هاي 5، 8، 11 و 14 سانتي متري  بر عملكرد، اجزاي عملكرد، درصد روغن و عملكرد روغن ژنوتيپ متحمل به ريزش كنجد مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد در هر دو منطقه كاهش فاصله بين رديف ها و بين بوته ها روي رديف كه پيامد آن افزايش تراكم در واحد سطح است موجب افزايش ارتفاع بوته شد. در ارتباط با عملكرد دانه، در منطقه داراب افزايش فاصله بين رديف ها از 30 به 45 سانتي متر، شش درصد عملكرد دانه را افزايش داد اما بيش تر شدن اين فاصله (از 45 به 60 سانتي متر) موجب كاهش عملكرد دانه شد. نتايج در اين منطقه حاكي از آن است كه بيش ترين عملكرد دانه به مقدار 659 كيلوگرم در هكتار از آرايش كاشت 5×45 سانتي متر و كم ترين آن با كاهشي 21 درصدي از آرايش كاشت 14×60 سانتي متر به دست آمد. در دزفول حداكثر عملكرد دانه از آرايش كاشت 11×45 سانتي متر به مقدار 684 كيلوگرم در هكتار حاصل شد. نتايج اين پژوهش نشان داد در هر دو منطقه اجراي آزمايش بيش ترين عملكردهاي دانه از فاصله بين رديف هاي 45 سانتي متري حاصل شد. به عبارت ديگر در هيچ يك از مناطق فاصله بين رديف متداول 60 سانتي متر بيش ترين عملكرد دانه را توليد نكرد. همچنين نتايج نشان داد كه در منطقه داراب افزايش تراكم كاشت تا 42 بوته در مترمربع عملكرد دانه را افزايش داد اين در حالي است كه حداكثر عملكرد دانه در دزفول در تراكم 38 بوته در مترمربع به دست آمد. نتايج اين پژوهش نشان داد كه كاهش فاصله بين رديف ها با حفظ فاصله مناسب بين بوته ها مي تواند در حصول به عملكردهاي بالا در كنجد موثر باشد. همچنين با افزايش تراكم، عملكرد دانه تا حد معيني افزايش مي يابد و پس از آن در محدوده باريكي از تراكم عملكرد ثابت و با افزايش بيش تر تراكم به علت افزايش رقابت عملكرد كاهش پيدا مي كند.