اثر تنش شوري بر صفات ريخت‌شناختي و فيزيكوشيميايي انار جهت گزينش ژنوتيپ‌ها و ارقام متحمل

اين آزمايش در سال 1399 به صورت فاكتوريل بر پايه طرح كاملاً تصادفي در چهار تكرار در آزمايشگاه گروه علوم باغباني دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان انجام شد. فاكتور اول ژنوتيپ و رقم انار در 15 سطح، شامل چهار ژنوتيپ وحشي (اينچه‌برون، علي‌آباد و كردكوي از استان گلستان و ميانكاله از استان مازندران)، هشت رقم محلي (قند و ترش گلوگاه، شيرين، ترش و گل انار بهشهر، فرشته قرمز ساري، شيرين و ترش شيوند خوزستان)، دو رقم تجاري (يوسف خاني و ملس ممتاز ساوه) و يك رقم خارجي (واندرفول) و فاكتور دوم شوري آب آبياري در سه سطح شاهد، 2.5 و 6.4 گرم در ليتر نمك كلريد سديم بود. پس از ريشه‌زايي، استقرار و رشد كافي قلمه‌ها در گلدان، تنش شوري به مدت 10 هفته اعمال شد. سپس، صفات ريخت‌شناختي، فيزيكوشيميايي و فيتوشيميايي در ريشه، ساقه و برگ اندازه‌گيري گرديد. نتايج پژوهش حاضر نشان داد كه بعد از اعمال تنش شوري در تمامي ژنوتيپ‌ها و ارقام شاخص‌هاي ريخت‌شناختي و فيزيكوشيميايي مانند رشد طولي ساقه، قطر ساقه، تعداد انشعابات شاخه، تعداد كل برگ، طول ريشه، قطر ريشه، سطح برگ، وزن تر برگ، وزن خشك برگ، محتواي نسبي آب برگ، كلروفيل، فنل كل و آنتوسيانين در مقايسه با نمونه شاهد كاهش و در مقابل برخي ديگر از صفات فيزيكوشيميايي و فيتوشيميايي مانند نشت يوني، درصد برگ‌هاي ريزش يافته، درصد برگ‌هاي نكروزه، آسيب‌ديدگي غشا سلولي، شاخص آسيب شوري و پرولين در مقايسه با شاهد افزايش يافت. همچنين واكنش ژنوتيپ‌ها از نظر قدرت تحمل به تنش شوري و شاخص‌هاي رشدي با يكديگر متفاوت بود. بر اساس مجموع امتيازات حاصل از اندازه‌گيري صفات، برخي از ارقام متحمل، تعدادي نيمه‌متحمل و برخي ديگر حساس معرفي شدند. با افزايش تنش شوري ميزان شاخص‌هاي ريخت‌شناختي، فيزيكوشيميايي و فيتوشيميايي در ارقام متحمل افزايش و در ارقام حساس كاهش يافت. همچنين نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه اثر شوري بر تمامي صفات اندازه‌گيري شده به جز وزن خشك ريشه معني‌دار بود. در پايان آزمايش بر اساس مقايسه ميانگين صفات ريخت‌شناختي، فيزيكوشيميايي و فيتوشيميايي اندازه‌گيري شده و پس از رتبه‌بندي و استانداردسازي، رقم واندرفول متحمل‌ترين رقم تشخيص داده شد. اين رقم توانست شوري 6.4 گرم در ليتر كلريد سديم (8 دسي‌زيمنس بر متر) را به خوبي تحمل كند و در مقابل رقم شيرين بهشهر به عنوان حساس‌ترين رقم به تنش شوري شناسايي شد. پس از رقم واندرفول، ارقام فرشته قرمز و ملس ساوه، و يوسف‌خاني ساوه به عنوان ارقام متحمل در رتبه‌هاي بعدي بودند. ارقام ترش گلوگاه، ترش شيوند، وحشي اينچه‌برون، شيرين شيوند، قند گلوگاه، وحشي ميانكاله، به عنوان ارقام نيمه‌متحمل و وحشي علي‌آباد، ترش بهشهر، گل‌انار بهشهر، وحشي كردكوي و شيرين بهشهر به عنوان ارقام حساس به تنش شوري شناسايي شدند.