ارزيابي تحمل به شوري برخي جمعيت‌هاي گياه زنيان (Trachyspermum copticum L.) بومي ايران

تنش شوري جز مهم‌ترين تنش‌هاي محيطي است كه رشد و نمو گياهان را در مناطق خشك و نيمه خشك مانند ايران محدود مي‌كند. بررسي تغييرات بيوشيميايي و فيزيولوژيكي در شرايط تنش شوري منجر به شناسايي مكانيسم‌هاي موثر در تحمل به شوري مي‌شود. به همين منظور ارزيابي اثر تنش شوري بر برخي صفات مورفوفيزيولوژيك و بيوشيميايي برخي جمعيت‌هاي زنيان، آزمايشي گلخانه اي به‌صورت فاكتوريل بر پايه طرح كاملا تصادفي در سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه اراك در سال 1398 اجرا شد. دو سطح شوري شامل صفر (شاهد) و 100 ميلي مولار كلريد سديم به‌عنوان فاكتور اول و 10 جمعيت زنيان شامل شيراز، اصفهان، همدان، زاهدان، تبريز، مشهد يك، مشهد دو، يزد، اهواز، اراك به‌عنوان فاكتور دوم در نظر گرفته شد. شوري موجب كاهش معني‌دار ارتفاع گياه، وزن تر و وزن خشك اندام‌هاي هوايي و محتواي نسبي آب گرديد، در حالي‌كه موجب افزايش معني‌دار نشت يوني، تركيبات فنلي، فلاونوئيد و فعاليت آنتي‌اكسيداني شد ولي بر رنگيزه‌هاي فتوسنتزي بي‌تأثير بود. بيشترين ارتفاع ساقه و وزن تر اندام هوايي به‌ترتيب مربوط به جمعيت‌هاي همدان و مشهد 1 بود. همچنين كمترين مقدار ميانگين ارتفاع ساقه و وزن تر اندام هوايي مربوط به جمعيت اراك بود. در بين جمعيت‌هاي مورد بررسي از نظر صفات فيزيولوژيكي و بيوشيميايي بجز ظرفيت آنتي‌اكسيداني اختلاف معني‌دار مشاهده نشد، كه بيشترين ظرفيت آنتي‌اكسيداني مربوط به جمعيت اراك و كمترين آن مربوط به جمعيت مشهد يك بود. برهمكنش جمعيت و شوري در هيچ يك از صفات معني‌دار نشد. براساس نتايج تجزيه به عامل‌ها بيشترين مقدار انحراف معيار مربوط به صفت فلاونوئيد و كمترين مقدار انحراف معيار مربوط به صفت وزن خشك اندام‌هاي هوايي بود. در مجموع نتايج اين پژوهش نشان داد با توجه به اين كه در ده جمعيت مورد مطالعه، كاهش قابل توجهي در صفات مورفولوژيكي مشاهده نشد و يك سري از پارامترهاي بيوشيميايي افزايش يافت گياه زنيان شوري تا100 ميلي مولار را به خوبي تحمل مي‌كند.