اثر تنش غرقابي در مرحله سه برگي بر رشد و برخي ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي گندم نان (.Triticum aestivum L)

تنش غرقابي هر ساله باعث آسيب هاي جدي به محصول مهم و راهبردي گندم در سرتاسر جهان مي شود و در بسياري از موارد تنش غرقابي به علل گوناگون در مراحل ابتدايي رشد اين گياه رخ مي دهد. گزارش هاي متعددي در مورد وجود تفاوت در ميزان تحمل تنش غرقابي در ارقام و ژنوتيپ هاي مختلف گندم وجود دارد، ولي تا كنون از اين تفاوت ها به طور كامل بهره برداري نشده است. جهت بررسي اثر تنش غرقابي بر عملكرد ماده خشك اندام هوايي، غلظت رنگدانه هاي فتوسنتزي، ميزان فعاليت آنزيم هاي آنتي اكسيدان، غلظت مالون دي آلدئيد و محتوي كارتنوئيد، اين پژوهش طراحي و اجرا شد. آزمايش به صورت كرت هاي خرد شده (اسپليت پلات) در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي در 3 تكرار اجرا شد. اعمال تنش در مرحله  سه برگي و در سه سطح شاهد (بدون تنش غرقابي)، تنش ملايم (48 ساعت) و تنش شديد (120 ساعت) به عنوان فاكتور هاي اصلي در نظر گرفته شدند، 11 رقم و 10 ژنوتيپ نيز به  عنوان فاكتورهاي فرعي لحاظ شدند. كشت گياهان به صورت گلداني و در فضاي باز بود، سطح آب در طي دوره اعمال تنش حدود پنج سانتي متر بالاتر از سطح خاك حفظ شد. تنش ملايم و شديد غرقابي به ترتيب منجر به كاهش 06/14 و 37/38 درصدي ماده خشك اندام هوايي شد، كه در همه ارقام و ژنوتيپ ها معني دار بود. ارقام و ژنوتيپ هاي مختلف پاسخ هاي متفاوتي به تنش غرقابي از خود بروز دادند، به منظور درك بهتر دلايل اين تفاوت ها از بين 21 رقم و ژنوتيپ، ارقام مهرگان و سارنگ و ژنوتيپ هاي ms 93-16 و ms 93-6 براي مطالعه برخي صفات فيزيولوژي انتخاب شدند. در مجموع تنش غرقابي منجر به كاهش ميزان رنگدانه هاي فتوسنتزي، افزايش غلظت مالون دي آلدئيد و افزايش فعاليت آنزيم هاي آنتي اكسيدان شد كه در اين موارد نيز تفاوت هاي بين اين ارقام و ژنوتيپ ها آشكار بود. به طور كلي ارقامي كه در مواجه با تنش غرقابي سطح بالاتري از فعاليت آنزيم هاي آنتي اكسيدان را داشتند، توانستند با آسيب كمتري به ساختار غشاي سلولي (با توجه به ميزان غلظت مالون دي آلدئيد) و رنگدانه هاي فتوسنتزي از دوره تنش عبور كرده و درصد كاهش كمتري در ماده خشك را از خود نشان دادند. رقم مهرگان با وجود كاهش شديد عملكرد ماده خشك اندام هوايي در مواجه با تنش غرقابي، در هر سه سطح تنش به طور معني داري داراي بيشترين عملكرد ماده خشك نسبت به ساير ارقام و ژنوتيپ ها بود. بين پاسخ فيزيولوژي به تنش شديد و تنش ملايم نيز تفاوت هايي وجود داشت، به عنوان مثال در همه ارقام مورد بررسي فقط تنش شديد توانست منجر به افزايش معني دار فعاليت آنزيم پراكسيداز شود، ولي در مورد كاتالاز در ارقام متحمل تنش ملايم نيز منجر به افزايش معني دار فعاليت آنزيم كاتالاز شد.