توليد گياهان تريپلوئيد موسير به روش كشت آندوسپرم

آندوسپرم منبع تغذيه جنين مي باشد كه به صورت 3n مي‌باشد كه دو هسته قطبي از والد مادري(2n) يك ياخته اسپرم از والد پدري (1n) دريافت كرده است. به طور سنتي گياهان تريپلوئيد از تلاقي گياهان تتراپلوئيد با گياهان ديپلوئيد ايجاد مي‌شوند. براي انجام اين روش ايجاد لاين‌هاي تتراپلوئيد ضروري است و دو برابر كردن كروموزوم‌هاي گونه‌هاي ديپلوئيد با استفاده از مواد بازدارنده تشكيل دوك تقسيم ممكن مي‌شود. مزيت كشت آندوسپرم نسبت به روش سنتي تلاقي در اين است كه فرآيند توليد گياهان تريپلوئيد در كشت آندوسپرم يك پروتكل يك مرحله اي مي باشد كه زمان مورد نياز براي توليد گياه تريپلوئيد كمتر از روش سنتي مي باشد. اين آزمايش در سال 1400 در آزمايشگاه كشت بافت گياهي علوم باغباني دانشكده كشاورزي دانشگاه تبريز انجام گرفت. اين تحقيق بر اساس طرح كاملا تصادفي در سه تكرار انجام گرفت كه در هر تكرار تعداد 8 عدد آندوسپرم كشت شد. در اين مطالعه از بافت‌هاي بالغ و نابالغ آندوسپرم گياه موسير در تركيبات هورموني براي پينه‌زايي به مدت سه ماه در شرايط تاريكي كشت گرديد. در آزمايش بعدي، تاثير ميزان ساكارز در دو سطح 30 و 50 گرم در ليتر و تركيب تيمارهاي هورموني BAP و NAA بر توليد پيازچه مورد بررسي قرار گرفت. از روش شمارش كروموزومي و فلوسايتومتري براي تعيين و تاييد گياهچه‌هاي باززايي شده با سطح پلوئيدي تريپلوئيد استفاده گرديد. در اين پژوهش تيمار يك ميلي‌گرم در ليتر NAA و يك ميلي‌گرم در ليتر BAP بيشترين درصد پينه ‌زايي در هر دو بافت بالغ و نابالغ آندوسپرم موسير بدست آمد. گياهچه‌هاي توليدي در تيمار نيم ميلي‌گرم در ليتر NAA و سه ميلي‌گرم در ليتر BAP در محيط كشت داراي 50 گرم ساكارز باعث توليد پيازچه‌هاي با طول و قطر بيشتر شد. بررسي‌هاي سيتوژنتيك شمارش كروموزوم، فلوسايتومتري و اندازه روزنه گياهان تريپلوئيد باززايي شده از بافت آندوسپرم را شناسايي نمودند. در پايان آزمايش تعداد 12 گياهچه تريپلوئيد از بافت آندوسپرم بالغ و تعداد 8 گياهچه از بافت نابالغ بدست آمد. نتايج نهايي اين آزمايش استفاده از تركيب هورموني BAP و NAA را براي پينه‌زايي بهتر در گياه موسير پيشنهاد مي‌كند و براي توليد گياهان با صفات رشدي بهتر و توليد پيازچه‌هاي با كيفيت‌تر از اكسين NAA در غلظت پايين و سايتوكينين BAP در غلظت بالاتر همراه با درصد بالاتر ساكارز را توصيه مي‌شود. در اين آزمايش با توجه به افزايش جنسي و غير جنسي (پياز دختري) موسير، بهنژادي و توليد گياه تريپلوئيد در موسير، افزايش اين گياه را از طريق پياز دختري امكان‌پذير مي‌كند. در اين تحقيق به طور موفقيت آميزي گياهان تريپلوئيد با روش كشت آندوسپرم توليد شدند.