اثر پرتو فرابنفش B بر ويژگي هاي فيزيولوژيكي و فيتوشيميايي مرتبط با تحمل سرما در انگور ياقوتي (Vitis vinifera L.)

اين آزمايش روي نهال‌هاي ريشه‌دار انگور رقم ياقوتي (Vitis vinifera L.) به صورت فاكتوريل (3×3) در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه ملاير در بهار و تابستان سال 1401 اجرا شد. در مرحله 15 برگي تاك‌ها تحت سه تيمار پرتو فرابنفش B به ترتيب ذيل قرار گرفتند تيمار اول (شاهد): نور طبيعي،  تيمار دوم (متوسط): 98/5 كيلو ژول بر متر مربع در روز (برابر با 55/0 وات در متر مربع به مدت 3 ساعت) و تيمار سوم (شديد): 66/9 كيلو ژول بر متر مربع در روز (برابر با 55/0 وات در متر مربع به مدت 5/4 ساعت). اين تيمارها تحت طول روز طبيعي موجود در گلخانه در خرداد ماه به مدت 3 روز روي گياهان اعمال شد. بعد از اعمال تيمارهاي پرتو فرابنفش B ، يك گروه از گلدان‌ها در گلخانه (دماي ºC1±24) نگهداري  و گروه ديگري از گلدان‌ها (تاك-هاي شاهد و تيمار شده با پرتو فرابنفش B) جهت اعمال تنش سرما به اتاقك سرماساز منتقل و تحت دماي 4  و 4- درجه سانتي گراد (مدت 6 ساعت در هر دما) قرار داده شد. بر اساس نتايج بيشترين و كمترين محتواي كلروفيل كل مربوط به تيمار بدون پرتودهي و دماي C°24 و  تيمار پرتودهي شديد و دماي C°4- بود. بيشترين و كمترين محتواي كاروتنوئيد مربوط به تيمار شديد پرتو فرابنفش B و دماي C°24 و  تيمار بدون پرتودهي و دماي C°24 بود. محتواي نسبي آب در تيمارهاي بدون پرتو و دماي C°24 بيشترين و در تيمار پرتودهي متوسط و دماي C°4- كمترين بود. بيشترين و كمترين درصد نشت الكتروليت‌ها در تيمارهاي بدون پرتودهي و دماي C°4- و تيمار بدون پرتودهي و دماي C°24 مشاهده گرديد. محتواي مالون‌دي‌آلدئيد و پراكسيدهيدروژن تاك‌هاي تحت تيمار شديد پرتو فرابنفش B تحت دماي C°4- بيشترين و تيمار بدون پرتودهي و دماي C°24 كمترين بود. بيشترين محتواي قند محلول و پروتئين محلول در گياهان تحت تيمارهاي پرتودهي شديد و دماي C°4- و كمترين مقدار اين تركيبات در تيمار بدون پرتو فرابنفش B و C°24 مشاهده گرديد. محتواي پرولين در تيمارهاي پرتودهي شديد و دماي C°4 بيشترين و تيمار بدون پرتو و دماي C°24 كمترين بود. بيشترين و كمترين فعاليت آنزيم آسكوربات‌پراكسيداز در تيمارهاي پرتودهي شديد و دماي C°4 و پرتودهي متوسط و دماي C°4- مشاهده گرديد. فعاليت آنزيم‌هاي گاياكول‌پراكسيداز و كاتالاز در گياهان تحت تيمار متوسط پرتودهي و دماي C°4 بيشترين و تيمار بدون پرتودهي و دماي C°4- كمترين بود. بيشترين و كمترين محتواي فنول و فلاونوئيد كل مربوط به تاك‌هايي بود كه به ترتيب با پرتو شديد فرابنفش B همراه با دماي C°4 و بدون پرتودهي همراه با C°24 تيمار شده بودند. در كل مي‌توان نتيجه گرفت كه تيمار متوسط پرتو فرابنفش B از طريق انگيزش سامانه‌هاي آنتي اكسيداني، تجمع تركيبات جاذب پرتو فرابنفش B و اسموليت هاي سازگاري در گياه منجر به افزايش توان تحملي آنها در مواجهه با دماي سرمازدگي شد ولي تاثيري بر تحمل به يخ زدگي نداشت. تيمار شديد پرتو فرابنفش B هم در دماي معمولي و هم در دماهاي پايين باعث آسيب به غشاءهاي سلولي و نكروز برگ شد.