تاثير بيوچار بر رشد و برخي صفات فيزيولوژيكي تلخون تحت تنش شوري (Artemisia dracunculus L.)

تلخون (Artemisia dracunculus L.) گياهي معطر و پايا مي‌باشد كه  كاربرد گسترده‌اي در صنايع غذايي، دارويي آرايشي و بهداشتي دارد. ارزش دارويي اين گياه به‌دليل وجود اسانس، تركيبات فنلي و فلاونوئيدي، اسيدهاي فنلي، كومارين، و الكالوئيدها مي‌باشد. تنش شوري به يكي از مهم‌ترين تنش‌هاي محيطي تبديل شده، كه موجب كاهش‌ عملكرد گياهان مي‌شود. لذا، يافتن راهكارهايي كه موجب غلبه يا كاهش اثرات تنش شوري بر گياه بشود حائز اهميت مي‌باشد. به‌منظور بررسي تاثير تنش شوري كلريدسديم (صفر،  75 و 150 ميلي‌مولار) و كاربرد خاكي بيوچار (صفر، 7 و 14 درصد حجمي)، بر رشد و برخي صفات فيزيولوژيك تلخون، آزمايش فاكتوريل بر مبناي طرح كاملا تصادفي با سه تكرار در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه شهيد مدني آذربايجان در طي سال‌هاي 1401 انجام شد. ارتفاع گياه، وزن‌خشك بخش هوايي، محتواي كلروفيل a، پراكسيد هيدروژن، مالون‌ دي‌آلدئيد، پرولين، سديم و پتاسيم تحت تأثير اثرات متقابل تيمارهاي آزمايشي قرار گرفت. تيمارهاي بدون تنش شوري و تنش شوري 75 ميلي‌مولار كلريدسديم با كاربرد 14% حجمي بيوچار، موجب افزايش ارتفاع و وزن‌خشك بخش هوايي گياه شد. بيشترين محتواي كلروفيل a در تيمار بدون تنش شوري با هر دو سطح بيوچار و تيمار تنش شوري 75 ميلي‌مولار كلريدسديم با كاربرد 14% حجمي بيوچار حاصل شد. تنش شوري 150 ميلي‌مولار كلريدسديم در شرايط عدم كاربرد بيوچار، موجب افزايش محتواي پراكسيد هيدروژن، مالون دي‌آلدئيد و سديم ( 35 ميلي‌گرم بر گرم وزن خشك) شد. بالاترين محتواي پرولين در تيمارهاي تنش شوري 150 ميلي‌مولار كلريدسديم با هر دو سطح كاربرد بيوچار و عدم كاربرد آن مشاهده شد. بالاترين محتواي پتاسيم در تيمار بدون تنش شوري با كاربرد 14% حجمي بيوچار حاصل شد كه نشان‌دهنده افزايش 71 درصدي نسبت‌ به شاهد بود. نسبت پتاسيم به سديم تحت تاثير اثر اصلي بيوچار قرار گرفت و كاربرد 7 و 14% بيوچار باعث افزايش نسبت پتاسيم به سديم گياه شد. اثرات اصلي تنش شوري و بيوچار محتواي آب نسبي برگ، محتواي اسانس، كلروفيل b و كارتنوئيد گياه را تحت تأثير قرار داد. اثر اصلي تيمارهاي 7 و 14% بيوچار، محتواي كلروفيل b را نسبت ‌به شاهد افزايش داد. كاربرد 14% بيوچار موجب افزايش محتواي آب نسبي برگ (افزايش 17 درصدي نسبت‌به شاهد)، و كاروتنوئيد، شد. با افزايش تنش شوري به 150 ميلي‌مولار از محتواي آب نسبي برگ به ميزان 22 درصد نسبت‌به شاهد كاسته شد و بالاترين محتواي نسبي آب برگ در شاهد مشاهده شد. هر دو تيمار تنش شوري 75 و 150 ميلي‌مولار موجب افزايش محتواي كاروتنوئيد شد. بيشترين محتواي اسانس در تيمار 14% حجمي بيوچار مشاهده شد كه نشان‌دهنده افزايش 76 درصدي نسبت‌به شاهد بود. اثر اصلي تنش شوري 75 ميلي‌مولار موجب افزايش محتواي اسانس شد. 18 جزء در اسانس تلخون شناسايي شد. استراگول (8/90-3/84 %) جزء غالب اسانس در تلخون بود كه بيشترين جزء اين تركيب در تيمار تنش شوري 150 ميلي‌مولار كلريدسديم با كاربرد 14%  بيوچار حاصل شد. دومين جزء ازنظر فراواني dl-limonene (02/3-05/1 %) بود كه بيشترين جزء اين تركيب در تيمار تنش شوري 75 ميلي‌مولار با كاربرد  7% حجمي بيوچار مشاهده شد. نتايج حاصل از بررسي حاضر نشان داد كه تنش شوري 150 ميلي‌مولار تاثير منفي بر صفات رشدي و فيزيولوژيك تلخون داشت اما كاربرد بيوچار به ميزان 14% موجب بهبود صفات رشدي، فيزيولوژيك و افزايش جزء غالب اسانس تحت تنش شوري شد.