ارزيابي روند بلندمدت عملكرد و ثبات عملكرد زعفران(Crocus sativus L.) در استان خراسان رضوي

پايش شاخص‌هاي عملكرد همچون ارزيابي روند و ثبات عملكرد، مي‌تواند راه‌گشاي سياست‌گذاري‌ها و تصميم‌گيري‌هاي آينده به منظور حفظ و ارتقاي عملكرد محصولات كشاورزي مهم در سيستم‌هاي زراعي ايران باشد. اين پژوهش با هدف بررسي و تعيين ميزان ثبات عملكرد زعفران در برخي شهرستان هاي استان خراسان رضوي در سال 1401-1400 در دانشگاه تربت حيدريه اجرا شد. براي اين منظور تمامي آمار قابل دسترس مربوط به سطح زير كشت و عملكرد زعفران از شهرستان هاي مختلف استان خراسان رضوي براي دوره 34 ساله (1399-1365) از آمارنامه‌هاي منتشر شده و موجود وزارت جهاد كشاورزي استخراج شده  و مورد استفاده قرار گرفت. پس از بررسي داده ها، شش شهرستان مشهد، تربت حيدريه، نيشابور،كاشمر، گناباد و تايباد كه آمار كامل تري براي آن ها موجود بود انتخاب شد و اطلاعات تكميلي مورد نياز با مراجعه حضوري به مراكز جهاد كشاورزي و مراكز تحقيقات كشاورزي هر شهرستان و بر اساس پرسشنامه و فرم هاي مربوطه، تهيه و جمع آوري شد. با تحليل رگرسيون روند بلندمدت عملكرد و سطح زير كشت، باقي‌مانده نسبي و باقي مانده مطلق عملكرد، ضريب تغييرات عملكرد مورد بررسي قرار گرفت. يافته‌ها حاصل از پژوهش نشان دادند كه سطح زيركشت زعفران تا حدود سال 1385 و 1386 در تمام شهرستان هاي مورد بررسي افزايش يافت اما در سال هاي پاياني مطالعه شهرستان هاي گناباد و تربت حيدريه كه بالاترين ميانگين عملكرد زعفران را داشتند با كاهش شديد سطح زيركشت مواجه شدند. بررسي نتايج نشان داد در شهرستان تربت حيدريه اين كاهش سطح زيركشت تحت تأثير تقسيم بندي هاي جديد اين شهرستان و تفكيك بخش هاي رشتخوار و زاوه از اين شهرستان نيز بوده است. در طي 34 سال گذشته در شهرستان هاي تربت حيدريه، گناباد و كاشمر عملكرد زعفران كاهش چشمگيري داشت. شهرستان گناباد كه بيشترين ميانگين عملكرد را در طي 34 سال گذشته داشت، بيشترين شيب كاهش عملكرد (سالانه 0.09 كيلوگرم در هكتار) را نيز نشان داد. ميزان ثبات عملكرد بوم نظام هاي كشت زعفران در شهرستان هاي مورد بررسي از وضعيت مطلوبي برخوردار نبود. در مجموع شهرستان هاي مختلف بررسي شده ميزان باقي مانده نسبي عملكرد بين 0.01 تا 159.1 درصد متغير بودكه نشان دهنده ي بي ثباتي بالادر بوم نظام هاي كشت زعفران در استان خراسان رضوي بود. در تمام شهرستان هاي مورد بررسي به جز گناباد، روند تغيير ضريب تغييرات عملكرد با كاهش روبه رو شد. ميانگين سرعت كاهش ضريب تغييرات در اين شهرستان ها بسيار كم (0.005- درصد در سال) محاسبه شد به طوري كه به نظر مي رسد در اين شهرستان ها ميزان افزايش ثبات عملكرد با سرعت بسيار ناچيز در حال انجام بود.