بررسي تطبيقي ميزان بهره‌مندي از عقل در فقه دوره پيش و پس از اخباري‌ها (با تأكيد بر آراي استرآبادي و بحراني)

عقل به عنوان يكي از منابع استنباط احكام مورد پذيرش فقيهان بوده است. عقل هم به صورت مستقل و هم به عنوان ابزار فهم در خدمت ديگر منابع فقهي كاربرد داشته است. با ظهور انديشه اخباري، بزرگان اين انديشه همچون استرآبادي و بحراني با تأكيد بر توقيفي‌بودن احكام، عدم امكان درك مصالح و مفاسد توسط عقل و عدم تلازم ميان درك حسن و قبح ذاتي و وجوب و حرمت، استفاده از اين منبع براي استنباط احكام را زير سؤال بردند. در اين مقاله با بررسي موردي برخي فروع فقهي نشان داده شد كه رويكرد به عقل در فقه قبل از اخباري‌ها در باب‌هاي مختلف فقهي (چه عبادات و چه معاملات) بيشتر بوده است و فقيهان پس از اخباري‌ها به دليل عقلي كمتر توجه كرده‌‌اند. افزون‌براين‌ فقيهان بعد از اخباري‌ها نيز به نارسايي حكم عقل در موارد متعدد اذعان كرده‌‌اند، در‌حالي‌كه چنين تعبيرهايي در فقه پيش از اخباري‌ها ديده نمي‌‌شود.