آينده‌نگاري و شناسايي سناريوهاي بازآفريني بافت هاي ناكارآمد شهري (مورد مطالعه: بافت تاريخي شهر كرمان)

رشد شتابان و گسترش بي‌برنامه شهرها در دوره‌هاي مختلف، باعث پديد آمدن فضاهايي در شهرها شده است كه از حيات اجتماعي و اقتصادي جا مانده‌اند و دچار بي‌قوارگي، نابساماني كالبدي و افول حيات شهري هستند. يكي از عوامل اصلي پديد آمدن چنين فضاهايي كه از آن‌ها به‌عنوان بافت‌هاي ناكارآمد ياد مي‌شود، گسترش بي‌برنامه شهرها و عدم وجود برنامه‌ريزي و چشم‌انداز براي رشد و توسعه شهر در آينده بوده است. بنابراين در تحقيق حاضر، تلاش شده به كمك دانش آينده‌پژوهي و يكي از مهم‌‌ترين ابزارهاي آن يعني برنامه‌ريز بر پايه سناريو، به شناسايي پيشران‌هاي كليدي بازآفريني شهري و همچنين سناريوهاي مختلف پيش روي بافت تاريخي شهر كرمان پرداخته شود. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، كاربردي و بر اساس روش پژوهش، توصيفي- تحليلي، از نظر ماهيت، بر اساس روش‌هاي جديد آينده‌پژوهي، تحليلي و اكتشافي است. جمع‌آوري داده‌ها و اطلاعات به روش پيمايشي و تجزيه‌ و تحليل ماتريس تأثيرات متقاطع با استفاده از نرم‌افزارهاي ميك‌مك (MicMac) و سناريوويزارد (Scenario Wizard) انجام شده است. بر اساس يافته‌هاي تحقيق از 41 شاخص موردبررسي، 9 شاخص به‌عنوان پيشران‌هاي كليدي بازآفريني بافت تاريخي شهر كرمان شناسايي شدند. حفظ اصالت طرح و اثر، تنوع عملكردي و ايجاد سرزندگي، استفاده مجدد از ابنيه و معاصرسازي، پرداخت يارانه و تسهيلات بانكي، مشاركت مردم و بخش خصوصي، نقش فرهنگ و صنايع فرهنگي، ايجاد ابزارهاي حقوقي و قانوني، ايجاد مديريت يكپارچه بافت تاريخي و الگوي جامع برنامه‌ريز و مديريت بازآفريني به عنوان عوامل كليدي و پيشران‌هاي بازآفريني بافت تاريخي شهر كرمان شناسايي شدند. همچنين نتايج بخش سناريونگاري تحقيق نشان‌دهنده 4 سناريو با سازگاري بالا يا محتمل براي آينده بافت تاريخي شهر كرمان است. سناريو اول كاملاً مطلوب، سناريو دوم نيمه‌مطلوب، سناريو سوم بحراني و سناريو چهارم آينده كاملاً بحراني را براي بازآفريني بافت تاريخي شهر كرمان ارزيابي مي‌كند. با توجه به شناختي كه از پيشران‌هاي كليدي و سناريوهاي پيش ‌روي بازآفريني بافت تاريخي شهر كرمان به دست آمد، مي‌توان با برنامه‌ريزي آينده‌نگر و توجه به عوامل كليدي و لايه‌هاي پنهان در حوزه‌هاي مختلف اجتماعي، اقتصادي، كالبدي، عملكردي، فرهنگي و نهادي - مديريتي، ضمن برخورد با ابعاد مختلف ناپايداري و فرسودگي، چرخه افت و زوال را معكوس نموده و فرصتي جديد براي احيا و بازآفريني بافت تاريخي شهري كرمان فراهم گردد.