تحليل توزيع فضايي خدمات شهري وارتباط آن با قيمت املاك در سطح مناطق ‌شهرداري تهران

يكي از مهم‌ترين پيامدهاي رشد شتابان شهرنشيني، ازهم‌پاشيدگي نظام توزيع مراكز خدماتي شهري بوده كه زمينه‌ساز نابرابري شهروندان در برخورداري از اين خدمات شده است. در گسترۀ شهرتهران گرچه عدم توازن در پراكنش خدمات شهري محرز است امّا به‌طور دقيق مشخص نيست كه دركدام مناطق شهرداري، تمركز خدمات و در كدام مناطق كمبود وجود دارد. هدف اين مقاله ، بررسي توزيع فضايي 16 مورد از خدمات شهري در سطح مناطق 22 گانۀ شهرداري تهران و دريافت اين نكته است كه آيا برخورداري از خدمات با قيمت املاك به‌عنوان نمودي از سكني‌گزيني طبقات اجتماعي-اقتصادي رابطه دارد؟ داده‌ها و اطلاعات از منابع اسنادي و كتابخانه‌اي شهرداري تهران و مركز آمار ايران فراهم گرديده و به‌صورت شاخص تعداد خدمت به‌ازاي 10 هزار جمعيت با استفاده ازآماره‌هاي توصيفي و رتبه‌بندي، تحليل شده‌اند. يافته‌ها دلالت بر اين دارند كه منطقه 12 كه تنها منطقه شهرداري است كه به‌طور كامل در بافت تاريخي تهران قرار گرفته و منطبق بر بازار و بخش مركز تجارت شهر است، به‌لحاظ بهره‌مندي از خدمات برتري دارد. دليل اين موضوع پابرجايي بسياري از عناصر شهر اسلامي است. پس‌از اين منطقه، به‌ترتيب مناطق 6 (به‌عنوان يك كانون دانشگاهي و خدمات پزشكي)، 13 و 1 برتر هستند. منطقه 1 به‌عنوان گران‌ترين و مرفه‌ترين منطقه شهر تهران به‌لحاظ خدمات رتبه چهارم را دارد. ضريب همبستگي 0.235+ بيانگر اين است كه در مجموع، در مناطق با قيمت بالاتر املاك، بهره‌مندي از خدمات شهري نسبتاً بهتر است. 10 شاخص، واجد همبستگي مستقيم هستند كه در آنها رقم ضريب همبستگي 3 شاخص پزشكي-درماني و شاخص‌هاي دانشگاه و بوستان، بالاتر است. ميان شاخص سالن ورزشي و مسجد با قيمت املاك رابطه معكوس (0.58- و 0.50-) وجود دارد. در راستاي نيل به عدالت فضايي و اجتماعي، اهتمام برنامه‌ريزي و مديريت شهري بر مكان‌گزيني مراكز خدمات شهري به تناسب كمتر-برخورداربودن مناطق كه در مقاله روشن شده، ضرورت دارد.