مدل‌سازي تعاملات ذي‌نفعان كليدي امنيت غذايي در بخش دانه‌هاي روغني با رويكرد ساختاردهي مسئله

هدف: امنيت غذايي يكي از مسائل راهبردي است كه وابستگي يا عدم وابستگي در تأمين آن، در استقلال اقتصادي سياسي كشور نقش عمده‌اي ايفا مي‌كند. متأسفانه كشور ما در بخش دانه‌هاي روغني با وابستگي بيش از 90 درصدي مواجه است كه اين مسئله، كشور را در حوزه اقتصادي براي تأمين امنيت غذايي و ملي وابسته مي‌كند. اين موضوع استقلال كشور را هدف قرار داده است و پرداختن به آن در قالب پژوهش حاضر، اولويت بسيار زيادي دارد. در اين راستا، مطالعه حاضر با ارائه مدلي مطلوب براي شناسايي ذي‌نفعان، اهداف، وظايف و اختيارات آن‌ها و پيامدهاي اجراي طرح توسعه و كشت دانه‌هاي روغني با رويكرد ساختاردهي مسئله، مي‌تواند به تحليل بهتر سياست‌ها و حمايت از استراتژي‌هاي (تدوين و اجرا) طرح توسعه و كشت دانه‌هاي روغني در سطح ملي منجر شود. روش: در اين پژوهش با بهره‌گيري از روش تحليل ذي‌نفعان، به شناسايي ذي‌نفعان اين مسئله پرداخته شد. با توجه ‌به ماهيت آشفته مسئله و تأكيد بر ساخت‌دهي مسئله، از تكنيك نگاشت‌شناختي استفاده شد. بدين منظور از نرم‌افزار FCMapper براي ترسيم مفاهيم و تحليل روابط ميان آن‌ها و همچنين ارائه تحليل‌هاي اهميت استفاده شد. ذي‌نفعان حوزه دانه‌هاي روغني، مبتني بر روش كتابخانه‌اي با مطالعه متون مربوطه و اسناد بالادستي استخراج شدند. طراحي مدل و ساختاردهي به ذي‌نفعان و بازيگران با استفاده از مصاحبه نيمه‌ساختاريافته با 25 نفر از خبرگان حوزه امنيت غذايي انجام شد كه اين افراد با روش نمونه‌گيري گلوله برفي و حصول اشباع نظري انتخاب شدند. يافته‌ها: در مرحله اول، در بخش كيفي با مطالعه اسناد و منابع كتابخانه‌اي، فهرست 90 عاملي از ذي‌نفعان شناسايي شد. در مرحله بعد با مصاحبه از خبرگان و تشكيل نقشه‌هاي شناختي از آن‌ها، ساير عوامل از قبيل اهداف، وظايف و اختيارات ذي‌نفعان اصلي و پيامدهاي اجراي طرح توسعه و كشت دانه‌هاي روغني احصا شد. همچنين ميزان تأثيرگذاري و تأثيرپذيري و مركزيت هريك از اين عوامل به‌دست آمد. بدين ترتيب، اولويت هر يك از عوامل شناسايي‌شده، بر اساس ميزان تأثيرگذاري و تأثيرپذيري و همچنين، درجه مركزيت مشخص شد؛ براي مثال، وزارت جهاد كشاورزي با مقدار 67/0 تأثيرگذارترين ذي‌نفع و امنيت غذايي و استقلال اقتصادي با مقدار 51/0 نقش تأثيرپذيرترين پيامد را در بين ساير پيامدها دارد. نتيجه‌گيري: در اين پژوهش به ساختاردهي مسئله آشفته و ناموفق طرح توسعه و كشت دانه‌هاي روغني در كشور و ارائه مدلي مطلوب براي شناسايي ذي‌نفعان، اهداف، وظايف و اختيارات آن‌ها و پيامدهاي اجراي طرح با رويكرد ساخت‌دهي مسئله پرداخته شد. با مشخص‌شدن ذي‌نفعان بااهميت و تأثيرگذاري و تأثيرپذيري اهداف و پيامدها، به‌طبع شناسايي و مدل‌سازي آن‌ها، مي‌تواند دلالت‌هاي چشمگيري براي مديريت و سياست‌گذاري نظام امنيت غذايي داشته باشد و نقش مؤثرتري در بهبود شرايط ايفا كند. شايان ذكر است كه پژوهشكده سياست پژوهشي و مطالعات راهبردي حكمت، از نتايج پژوهش حمايت كرده‌اند و مدل پژوهش توسط خبرگان مجموعه تأييد و بهره‌برداري شده است.