بازپژوهي فقهي- روايي شبهه بيع‌العينه در ابزارهاي بازار سرمايه جمهوري اسلامي ايران

«بيع العينه» يكي از موضوعات مبنايي مربوط به ابزارهاي مالي اسلامي در بازار سرمايه است كه تعدادي از ابزارهاي بازار سرمايه را با چالش شرعي مواجه مي­كند. در اين مقاله به شيوه تحليلي-توصيفي، حكم فقهي بيع‌العينه مورد بازپژوهشي قرار گرفته و پس از بيان ديدگاه­هاي فقها به بررسي ادله خاص پيرامون آن پرداخته شده است. براساس نظر غالب فقهي، قدر متيقن آن است كه حرمت و بطلان بيع‌العينه به‌جايي اختصاص دارد كه دو شرط وجود داشته باشد: الف) با تركيب دو عقد بيع كه يكي نقد و ديگري نسيه باشد، مواجه باشيم؛ و ب) بيع دوم در بيع اول شرط شود. يافته­هاي مقاله نشان مي­دهد كه نظر غالب فقهي، محل مناقشه است و از روايات وارده در اين باب، حتي باوجود شروط مذكور، حكم حرمت و بطلان استنباط نمي­شود. در انتها ابزارهاي بازار سرمايه كه با شبهه بيع‌العينه مواجه هستند، بررسي شده است؛ نتايج تحقيق حاكي از آن است كه ريپو متعارف، تركيب بيع و اجاره به‌شرط تمليك و بيع به‌ضميمه اختيار خريد و اختيار فروش، با توجه به بررسي صورت گرفته، هيچ‌يك از جهت شبهه بيع العينه، محكوم‌به حرمت يا بطلان نيستند.