تعريف سه جزئي ابن سينا از معرفت؛ عدول يا پايبندي به تعريف چهارجزئي فارابي؟

مسئله تعريف « معرفت » از مهمترين و در عين حال پرچالش ترين مسائل در طول تاريخ دانش « معرفت شناسي » است. فارابي - با تأثيرپذيري فراوان از نظام شناخت شناسي افلاطون، به ويژه در رساله هاي « تئتتوس » « منون »، « جمهور »، « اوتيفرون » و « فايدون » - معرفت ممكن و مطلوب در حوزه جهان بيني و گزاره هاي نظري و غير بديهي را « معرفت يقيني »مي داند. تعريف وي از « معرفت يقيني » يا همان « يقين منطقي بالمعني الأخص » مشتمل بر چهار ركن «اعتقاد جازم صادق ثابت» است. تقريباً تمام فيلسوفان، منطق دانان و معرفت شناسان مسلمان، اعم از قدما، متأخران و معاصران تعريف فوق را پذيرفته و در تثبيت و تكميل آن اهتمام ورزيده اند. اما در اين ميان، ابن سينا با ذكر نكردن قيد «صدق» ظاهراً به ارائه « تعريفي سه جزئي » از معرفت روي آورده است. درباره وجه فقدان مقوّم «صدق» در تعريف ابن سينا از « معرفت » به طور كلي دو فرضيه قابل تصور است: انصراف و عدول، يا التزام و پايبندي وي به تعريف مشهور. محققان عرصه فلسفه و معرفت شناسي فرضيه دوم را پذيرفته و به منظور اثبات مدعاي خود، دست كم دو تفسير و توجيه مطرح كرده اند. در تحقيق حاضر با قبول فرضيه دوم، دلايل ساير صاحب نظران طرح، نقد و ابطال گشته و سپس تفسير بديع سومي مطرح شده و با استناد به چهار قرينه از آثار خود ابن سينا، مدعاي اصلي (يعني التزام و باورمندي ابن سينا به همان تعريف چهارجزئي فارابي و مشهور فسسفه و صوري تلقي شدن تغيير وي به خاطر انتفاي مؤلفه «صدق» در تعريف معرفت) اثبات شده است.