امكان سنجي نظريه «فاعل بالتجلي» در تبيين كنش انساني

« كنش انساني » از جمله مسائلي است كه همواره مد نظر انديشمندان بوده است. در اين بين فيلسوفان مسلمان تلاش هاي فراواني در تبيين مسئله كنش انساني مبذول داشته اند. ايشان كنش انساني را به دو دسته « جوانحي » و « جوارحي » تقسيم مي كنند و هرچند در تبيين كنش جوانحي با يكديگر اختلاف نظر دارند، اما در تحليل كنش جوارحي بالاتفاق كنش گري انسان را از سنخ « فاعل بالقصد » مي دانند. اين تحليل از كنش جوارحي فيلسوفان را با برخي چالش ها مواجه ساخته كه يكي از مهمترين آنها اين است كه نتوانسته اند تفسيري سازگار ميان مختار بودن انسان و ضرورت علّي معلولي ارائه كنند. اين نوشتار با ارائه تحليلي نو از كيفيت شكل گيري كنش انساني، درصدد اثبات اين ديدگاه است كه كنش انساني، اعم از جوارحي و جوانحي، از سنخ « فاعل بالتجلي » است. بر اين اساس مختار بودن انسان منافاتي با ضرورت علّي- معلولي ندارد؛ چه آنكه « فاعل بالتجلي » تفسيري سازگار از فاعل مختار و ضرورت علّي -معلولي است.