دلايل پيشنهاد عبد الله بن عباس از سوي اميرالمؤمنين به عنوان حَكَم در واقعه حكميت با تأكيد بر نهج البلاغه

يكي از مهمترين وقايع دوران حكومت اميرالمؤمنين (ع) واقعه حكميت مي باشد كه در مقطع پاياني جنگ صفين مطرح شد و مدتي پس از آن به وقوع پيوست. شايسته است اين واقعه با توجه به مؤلفه هاي مختلف تاريخي مورد تحليل و بررسي قرار گيرد بررسي شخصيتهاي تأثير‏گذار از ميان ياران آن حضرت از مهمترين آن مؤلفه‏ها مي‏باشد. يكي از آن شخصيتها «عبد‏الله بن عباس» است. از جمله نكات قابل توجه درباره وي آنست كه او در مرحله انتخاب حَكَمين، گزينه پيشنهادي اميرالمؤمنين (ع) به عنوان حَكَم (داور) مي باشد. سؤال اصلي اين مقاله، چرايي انتخاب اين شخصيت از جانب آن حضرت مي‏باشد. پاسخ به اين سؤال با وجود برخي از ويژگيهايي كه در نوع نگاه عبد الله بن عباس به حكومت‏‏داري اميرالمؤمنين × و برخي از اختلاف نظرهاي وي با آن حضرت و همچنين شبهاتي مانند اتهام جانب‏داري امام و يا چگونگي جمع بين اعتماد امام و اخبار مربوط به خيانت او در بيت المال بصره در تحليل واقعه حكميت اهميت ويژه‏اي دارد. اين پژوهش با محوريت نهج‏البلاغه و با استفاده از منابع تاريخي به روش توصيفي - تحليلي انجام شده است. مدعاي اين پژوهش آنست كه هيچ گونه جانب داري قبيلگي و مذموم در اين انتخاب دخيل نبوده بلكه معيارهاي منطقي و معقول در اين گزينش نقش داشته است. ضمنا اخبار مربوط به بيت المال بصره بر فرض صحت، توجيه قابل قبولي دارد كه خللي به درستي تصميم امام وارد نمي كند. نتيجه اين پژوهش آنست كه با وجود برخي اختلاف نظرها بين ابن عباس و اميرالمؤمنين با توجه به ويژگيهايي از قبيل بهره‏مندي وي از معارف قرآني، جايگاه اجتماعي و قبيلگي، توانمندي در مناظره، صلابت و پايداري و امانتداري شايسته‏ترين فرد در ميان ياران آن حضرت، عبد الله بن عباس بوده است.