تعيينِ جايگاهِ رده‌ شناختيِ زبان ‌ها در پيوستارِ راست انشعابي - چپ انشعابي

دراير در مقالۀ ۱۹۹۲ خود با عنوانِ همبستگي‌هاي ترتيبِ واژه‌هاي گرينبرگي ادعا مي‌كند كه زبان‌هاي جهان به لحاظِ ترتيبِ سازه‌ها به دو ردۀ آرمانيِ چپ انشعابي و راست انشعابي تمايل دارند. در اين مقاله تلاش مي‌كنيم به دو پرسش پاسخ دهيم: نخست آنكه با اتكا به مقالۀ دراير (۱۹۹۲) چگونه مي‌توان جايگاهِ رده‌شناختيِ زبان‌ها را در پيوستارِ چپ انشعابي-راست انشعابي تعيين كرد؟ دوم آنكه زبانِ فارسي كجاي اين پيوستار قرار گرفته است؟ طبقِ استدلال‌هاي ارائه‌شده در اين مقاله، براي بهره‌گيري از مقالۀ دراير، بر خلافِ روشِ مرسوم در ميانِ زبان‌شناسان ايراني، نبايد به سراغِ جدول‌هاي آماريِ او رفت؛ بلكه بايد به سراغِ جفت عناصري رفت كه دراير آنها را «جفتِ همبستگي» تعيين مي‌كند؛ يعني همبستگيِ معنادارِ آماريِ ترتيبِ آنها را با ترتيبِ فعل و مفعول تأييد و تصديق مي‌كند. اگر اين جفت‌هاي همبستگي را سنجه‌ها يا مشخصه‌هايي دوارزشي فرض كنيم، مي‌توانيم در هر زبان شمارِ مشخصه‌هاي داراي ارزشِ چپ انشعابي، راست انشعابي يا دوارزشي (آميخته) را بشماريم و بدين ترتيب ميزانِ گرايشِ زبان را به هر يك از دو ردۀ آرماني بسنجيم. بر اين اساس فارسي در ۴۰ درصدِ مشخصه‌ها چپ انشعابي، در ۴۷ درصدِ مشخصه‌ها راست انشعابي و در ۱۳ درصدِ مشخصه‌ها دوارزشي است. پس مي‌توان گفت فارسي تقريباً در ميانۀ پيوستارِ چپ انشعابي-راست انشعابي قرار گرفته است و گرايشِ اندكي به‌سوي ردۀ راست انشعابي آرماني دارد. اين نتيجه كه حاصلِ به‌كارگيري شيوۀ نوي معرفي‌شده در اين مقاله است با نتيجۀ حاصل از شيوۀ مرسوم در ايران كه بانيِ آن دبيرمقدم است يكسان نيست؛ هرچند كه داده‌هاي پايۀ زبانِ فارسي يكسان بوده است. طبقِ شيوۀ دبيرمقدم، فارسي در تنها حدودِ ۲۱٪ از مشخصه‌ها فعل‌پايانيِ قوي است و در ۳۷٪ از مشخصه‌ها فعل‌ميانيِ قوي است. و در حدودِ ۴۲٪ از مشخصه‌ها دوارزشي است. بنا بر اين ارقام، فارسي بيش از اينكه راست انشعابي يا چپ انشعابي باشد دوارزشي يا آميخته است. و تعدادِ مشخصه‌هاي راست انشعابي‌اش يك‌‌‌و‌هشت‌دهمِ برابرِ مشخصه‌هاي چپ انشعابي است؛ يعني تقريباً دو برابر