شناسايي مؤلفه‌هاي كيفي مؤثر بر فضاهاي باز مسكوني بر اساس بوم ‌شناسي فرهنگي؛ مطالعه موردي: بناهاي مسكوني شهر تبريز

با افزايش جمعيت شهرها و احداث مجتمع‌هاي مسكوني، امروزه فضاهاي باز در مجتمع‌هاي مسكوني جايگزين حياط درخانه‌هاي سنتي شده‌اند. فضاهاي باز همواره عملكردهاي متنوعي در بناهاي مسكوني داشته و پاسخگو بودن اين فضاها به نيازهاي مختلف فردي، اجتماعي و فرهنگي ساكنين از اهميت خاصي برخوردار است. هدف اين پژوهش مشخص كردن مؤلفه‌هاي مؤثر بركيفيت فضاهاي باز مسكوني شهر تبريز، از نظر بوم شناسي فرهنگي است كه با روش تحليلي - توصيفي و موردي انجام شده است. بخشي از اطلاعات كيفي مورد نياز با رجوع به منابع اسنادي و كتابخانه‌اي و بخش ديگر از طريق پرسشنامه و مشاهده، گردآوري شده است. در اين تحقيق تعداد پنج نمونه از بناهاي مسكوني شهر تبريز به روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شده و فضاهاي باز از سه جنبه كالبدي، احساسي و ادراكي از نظر ساكنين مورد ارزيابي قرار گرفتند. براي سنجش پايايي و روايي تحقيق از روش AVE و CR و براي تجزيه و تحليل داده‌ها از مقايسه ميانگين و انحراف معيار و بررسي همبستگي استفاده شد. يافته‌هاي تحقيق مؤيد اين است كه شاخص‌هاي كالبدي - كاركردي و احساسي نقش مؤثري در افزايش كيفيت فضاهاي باز ايفا كرده و بين شاخص‌هاي مذكور رابطه‌اي مستقيم وجود دارد. در مورد ارتباط شاخص‌هاي كالبدي، ادراكي، احساسي با توجه به يافته‌هاي تحقيق مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه سازمان و ساختار كالبدي و همچنين فعاليت‌ها (شاخص‌هاي كالبدي) بر روي تصور و ادراك افراد از فضاهاي باز بناهاي مسكوني تأثير مي‌گذارند (شاخص‌هاي ادراكي)، ولي توانايي خلق مفاهيم احساسي و اجتماعي براي ساكنين است (شاخص‌هاي احساسي) كه به فضاهاي باز هويت فرهنگي مي‌بخشد. توجه به نمادها و نشانه‌هاي فرهنگي و حافظه تاريخي ساكنين، وجود عناصر طبيعي مانند آب و فضاي سبز، تعريف مرزهاي مشخص ميان عرصه و اعيان ساختمان و خوانايي فضاهاي باز، در ارتقاء كيفيت محيطي و فرهنگي فضاهاي باز مسكوني بسيار مؤثر هستند.