واژه‌گزيني درون‌متني يا برون‌متني: موردپژوهي رمان «كودك سرراهي»

واژه‌يابي و واژه‌گزيني از دغدغه‌هاي مهم مترجم‌ها و مدرس‌ها و فراگيرهاي ترجمه است. دربارۀ سازوكار واژه‌گزيني در ترجمه بسيار سخن گفته شده است. باوجوداين، به نقش و كارايي فرهنگ‌هاي دوزبانه در واژه‌گزيني كمتر توجّه شده است. هدف از جستار حاضر، پاسخ دادن به اين سؤال است كه آيا واژه‌گزيني در ترجمه، اساساً، امري درون‌متني و يا برون‌متني است و اين‌كه استفاده از معادل‌هاي فرهنگ‌هاي دوزبانه براي مترجم كفايت مي‌كند يا خير؟  در اين پژوهش، ترجمۀ دو صفت عام «Good» و «Bad» در رمان تام جونز ،كودك سرراهي، بررسي شد. نتايج نشان داد كه واژه‌گزيني در ترجمه، درون‌متني است و واژه‌گزيني برون‌متني؛ يعني واژه‌گزيني بر اساس فرهنگ دوزبانه، در ترجمه  به‌ويژه ترجمۀ ادبي  راهگشا نيست. مترجم، اساساً، بر اساس متن و روابط موجود در آن، ترجمه مي‌كند و واژه‌هاي مناسب را انتخاب مي‌كند و اين امر، در مورد برخي ويژگي‌هاي زباني متن، بارزتر است. يكي از اين ويژگي‌هاي زباني متن، روابط هم‌نشيني بين كلمه‌ها است كه در تعيين معناي متن و متنيّت آن نقش مهمي دارد.