از پراپ تا پساپراپ: رويكرد نشانه ـ معناشناسي به قصه‌هاي عاميانه

اين مقاله رويكرد نشانه ـ معناشناسي را به‌ مثابۀ رويكردي پساپراپي به قصه‌هاي عاميانه از رهگذر تحليل قصۀ «حاجي لُواس» بررسي و تبيين مي‌كند. برخلاف رويكرد پراپ كه فقط به عناصر ثابت و متغير و خويشكاري سي‌و‌يك‌گانۀ شخصيت‌ها و هفت حوزۀ كنش اشاره مي‌كند، در رويكرد نشانه‌ ـ معناشناسي كه عمدتاً از گرماس-۲ ريشه مي‌گيرد و ديگر رويكردها ازجمله شمايلي ـ نشانه‌اي و برسازه‌اي را نيز شامل مي‌شود، بررسي از سطح عناصر صوري صرف فراتر مي‌رود، و معناها و مفاهيم پس پشت عناصر را نيز دربرمي‌گيرد. از اين حيث، مربع معنايي با نحو بنيادي در سطح ژرف‌ساخت متون روايي سر‌و‌كار دارد كه در قالب نحو روايي در سطح روساخت متجلي مي‌شود. ژرف‌ساخت و روساخت، در نحو گفتماني بروز مي‌يابند و نحو گفتماني، ساختارهاي گفتمان روايت را برمي‌سازد كه به معناي گفتماني منجر مي‌شود. معناي گفتماني نيز همان است كه گرماس دوم مي‌كوشد ضمن پذيرش نقايص نشانه‌شناسي ساختارنگر گرماس اول، چنان‌كه خود آن را به «نقصان معنا» تعبير مي‌كند، آن را از رهگذر نشانه ـ معناشناسي ايجاد كند. اين مقاله، مي‌كوشد به شيوه تحليلي و تبييني به اين پرسش پاسخ دهد كه ويژگي‌هاي متمايز رويكرد نشانه‌ ـ معناشناسي در بررسي قصه‌هاي عاميانه كدام است و چه وجه تمايزي از رويكرد صرفاً توصيفي و ساختارنگر پراپي دارد.