بررسي آرا و انديشه‌‌هاي تاريخ‌نگارانۀ ماوردي در اعلام النبوه

ابوالحسن علي‌بن‌محمدبن‌حبيب بصري ماوردي از بزرگ‌‌ترين فقهاي شافعي در قرون 4 و 5 هجري بوده است كه به‌دليل آثار متعددي كه در موضوع سياست به نگارش درآورده، جايگاه مهمي در تاريخ انديشۀ سياسي در اسلام دارد. اعلام النبوه يكي از آثار بازماندۀ ماوردي است كه با موضوع اثبات نبوت حضرت محمد(ص) با تكيه بر نشانه‌‌هاي پيامبري وي نوشته شده است. با توجه به اينكه اين كتاب در زمرۀ آثار سيره‌‌نگاري قرار مي‌‌گيرد و نيز با توجه به اينكه تاريخ‌نگري به‌ معني چگونگي تفكر تاريخي مورخ است، پژوهش حاضر به‌دنبال يافتن پاسخي براي اين پرسش است: تاريخ‌نگري يا انديشه‌هاي تاريخ‌نگارانۀ ماوردي در اعلام النبوه چگونه بوده است و از طرف ديگر انديشه‌هاي كلامي او چه تأثيري بر تاريخ‌نگاري‌اش داشته است؟ نگارندگان با رويكرد توصيفي‌تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌‌اي، به اين نتايج دست يافتند: ماوردي در سخن از روايات مبتني‌بر معجزه و نيز ارائۀ تاريخ زندگي پيامبر(ص) بينش تاريخي داشته است. وي علي‌رغم رويكرد الهياتي به مسئلۀ اعجاز، در توجه به عناصر تاريخي (زمان- مكان- موقعيت)، تسامح در شناخت راوي، توجه به امكان وقوع اخبار تا حد ممكن و نيز توجه به نقد و تحليل، بينش تاريخي خويش را نشان داده است. همچنين رويكرد كلامي او در بحث اعجاز قرآن و پذيرش عصمت پيش از نبوت، مانند معتزله بوده و به‌دليل مخالفت اشاعره با عصمت پيش از نبوت، مي‌‌توان رويكرد كلامي وي را در اين اثر مانند معتزليان دانست.