تاريخ آموزش رسمي محيط‌‌‌زيست در ايران: محيط‌زيست در كتاب‌هاي درسي دهه‌‌هاي 1370 و 1380

اين مقاله ازطريق تحليل محتواي كمّي كتاب‌‌هاي درسي پايۀ پنجم ابتدايي و سوم راهنمايي دهه‌‌هاي 1370 و 1380 و نيز بررسي ميزان توجه به آموزش محيط‌‌زيست در نظام برنامه‌‌ريزي توسعه‌‌اي در تلاش است تا نشان دهد كه سهم محيط‌‌‌زيست و حفاظت از آن در كتاب‌‌هاي درسي و متعاقباً در آموزش رسمي به چه ميزان بوده است و اصولاً نگاه به محيط‌زيست در انديشۀ برنامه‌‌ريزان درسي تحت‌‌تأثير چه عواملي قرار داشته است. يافته‌‌هاي مقاله نشان مي‌‌دهد كه از مجموع محتواي متني كتاب‌‌هاي بررسي‌شده تنها حدود 2درصد به حفاظت محيط‌‌‌زيست پرداخته و در سطوح سه‌گانۀ دانش، نگرش و مهارت، از مجموع محتواي متنيِ محيط‌زيستيِ كتاب‌‌هاي بررسي‌شده، بيش از70درصد به سطح دانش اختصاص يافته است و افزون‌بر اين بيشترين ميزان داده‌‌هاي محيط‌‌‌زيستي را مي‌‌توان در كتاب‌‌هايي چون جغرافيا، علوم‌تجربي و حرفه‌وفن يافت. اين امر مي‌‌تواند نشانگر غلبۀ تفكر تجربي بر نگاه برنامه‌‌ريزان درسي در زمينۀ آموزش محيط‌‌‌زيست باشد؛ بااين‌حال به نظر مي‌‌رسد در دهۀ 1380 توجه كتاب‌هاي درسي به سطح نگرش بيشتر شده به‌طوري كه از 2درصد، در دهۀ 1370 به 4درصد، در دهۀ 1380 افزايش يافته است. همچنين داده‌‌هاي موجود نشان مي‌‌دهند كه در دهۀ 1380 از غلبۀ تفكر تجربي كاسته شده و حفاظت محيط‌زيست به كتاب‌‌هاي غيرتجربي چون فارسي و تعليمات ديني وارد شده است. به‌علاوه در دهۀ 1380 كتاب‌‌هاي درسي، توجه بيشتري به آلودگي‌‌هاي محيطي و تأثير فعاليت‌‌هاي آلايندۀ انسان بر محيط‌‌‌زيست نسبت‌به دو دهۀ قبلي داشته‌‌اند.