تحول موضوع و خاستگاه ترجمه‌‌هاي عربي به فارسي متون شيعي دورۀ صفوي در گذار از قرن 10 به 11

فارسي‌نويسي پس از تهاجم مغول در پيوند با هويت ايراني و در پي باليدن تشيع امامي به‌صورت نسبي رشد يافت. در جريان فارسي‌نويسي، ترجمه در دورۀ صفويه، با تأكيد بيشتر بر زبان و هويت ملي رشد يافت. در اين دوران آثار متعددي از عربي به فارسي برگردانده شد. «ترجمه»هاي اين دوران سهم ممتازي در معرفي ابعاد مختلف انديشه و آيين دارند. همچنين بررسي دلايل انتخاب متون ترجمه ازسوي مترجمان اطلاعاتي سودمند دربارۀ تحول در فكر و فرهنگ به دست مي‌‌دهد. بررسي آماري ترجمه‌‌هاي اين قرون تحول در موضوعات ترجمه را در گذار از دوران استقرار حكومت صفويه (قرن 10) به دورۀ تثبيت اين سلسله (قرن11) نمايان مي‌‌كند و نشان مي‌‌دهد كه موضوعات مورد توجه براي ترجمه همواره يكسان نبوده است. تغيير گفتمان غالب در اين دوران با تغيير محتواي متون انتخابي براي ترجمه ازسوي مترجمان رابطۀ مستقيم دارد. اين تغيير در محتواي متون انتخابي ناشي از چه عواملي بوده است، انگيزۀ آمران ترجمه و مقاصد مترجمان از انتخاب آن متون چه بوده است؟ ترجمه‌‌ها حاوي داده‌هاي تاريخي ويژه‌اي هستند كه در كنار عوامل و شاخص‌هاي ديگر، روند و ماهيت تغييرات سياسي و ايدئولوژيك را در اين دوران بازتاب مي‌‌دهند. در اين مقاله به روش توصيفي‌تحليلي تلاش شده است تا به‌ضرورت تغيير در انتخاب متن و محتواي متون ترجمه بپردازيم و نشان دهيم كه ترجمه در اين دوران باتكيه‌بر اخباري‌‌گري، روش‌هاي كلامي را براي ساخت و گسترش تشيع به‌مثابۀ يك ايدئولوژي سازنده در حيات صفويان به كار گرفته‌اند.